Ινδουισμός ή Βραχμανισμός

800px-Shivalinga_Puja

Η ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΤΟΥΣ

Ινδουισμός* ή Βραχμανισμός είναι ονομασίες με τις οποίες περιγράφονται οι πάμπολλες τοπικές θρησκείες, θρησκευτικές πρακτικές και επιμέρους σχολές (αιρέσεις) της Ινδίας. Η θρησκεία των Ινδών περιγράφεται  από τους Ινδουιστές με την έκφραση Σανατάνα Ντάρμα, που σημαίνει «Αιώνιος Νόμος», «Αιώνια Τάξη» ή «Αιώνια Θρησκευτική  Διδασκαλία». Δεν έχει ιδρυτή, ούτε υπάρχει συγκεκριμένο πρόσωπο-σωτήρας. Ο όρος Ινδουισμός είναι ξενικός, αλλά είναι αυτός που έχει επικρατήσει. Ετυμολογικά προέρχεται από τον ποταμό Ινδό και χρησιμοποιήθηκε αρχικά από τους μουσουλμάνους που έφταναν στην Ινδία για να προσδιορίσει τους μη μουσουλμάνους Ινδούς. Ο Ινδουισμός είναι αποκλειστικό γέννημα του ινδικού πολιτισμού. Η εκτός Ινδίας επιρροή του περιορίζεται μόνο σε μικρό ιεραποστολικό έργο στην νοτιοανατολική Ασία και την Ινδονησία, Ο όρος Βραχμανισμός είναι η επίσημη ονομασία της ινδικής θρησκείας. Ετυμολογικά, ο όρος προέρχεται από την ονομασία της κάστας των Ινδών ιερέων ή βραχμάνων ( σανσκριτικά «Μπράχμανα») – κι όχι απ’ τον υπέρτατο θεό τους Μπράχμαν –  και χρησιμοποιείται από το 1000  π.Χ., όταν η κάστα των ιερέων απέκτησε την κοινωνική της θέση.

ΒΑΣΙΚΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ

Ο Ινδουισμός είναι μια εντυπωσιακά ευπροσάρμοστη στις συνθήκες κάθε εποχής θρησκεία. Περιλαμβάνει μεγάλη ποικιλία θρησκευτικών πρακτικών και εξελίσσεται συνεχώς, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Στην Ινδουιστική θρησκευτική φιλοσοφία κινούνται με απίθανη άνεση ο ιδεαλισμός, ο θεϊσμός, ο αθεϊσμός, ο πανθεϊσμός, ο μονισμός και πλήθος άλλες ενδιάμεσες αντιλήψεις. Αρχικά, ως θρησκεία των αυτοχθόνων Ινδών, ήταν ουσιαστικά λατρεία της φύσης, των ουρανίων σωμάτων, των φυσικών φαινομένων και διαφόρων ζώων όπως η αγελάδα, ο ελέφαντας,  ο πίθηκος κ.ά. Αργότερα εξελίχθηκε και συστηματοποιήθηκε από τους βραχμάνους (ιερείς). Καθιέρωσε την ιδέα ότι ο κόσμος διέπεται από κάποιο καθολικό νόμο ντάρμα, η επίγεια έκφανση του οποίου είναι το αυστηρό, ιεραρχικό κοινωνικό σύστημα των καστών, καθώς και την ιδέα ότι ο κόσμος συνεχώς φτάνει σε ένα τέλος και ξεκινάει από την αρχή. Το αρχαιότερο ιερό βιβλίο τους είναι οι Βέδες (Βέδα=Γνώση) που περιλαμβάνουν, ύμνους και λατρευτικές διατάξεις. Άλλες ιερές συλλογές είναι οι Μραχμάνας με σχόλια σε τελετουργικά θέματα και οι Ουπανισάντ που επιχειρούν μια φιλοσοφική εμπέδωση των Βεδών. Στην πρώτη Βέδα ή Ρίγκ Βέδα που θεωρείται το σπουδαιότερο κυριαρχεί  ένας ανθρωπομορφικός πολυθεϊσμός. Οι ύμνοι που αποδίδονται σε διάφορους θεούς, μαρτυρούν ένα είδος φυσιολατρίας. Οι σημαντικότερες θεότητες που συγκεντρώνουν την προσοχή τους οι Ινδουιστές είναι στο Τριμούρτι, στην τριάδα των θεών: Μπράχμαν:  ο δημιουργός των πάντων,  η υψίστη απρόσωπη αρχή που βρίσκεται πέρα από κάθε ορισμό, πάνω απ’ όλα και μέσα σ’ όλα, Βισνού:  θεός του ουρανού και συντηρητής του κόσμου και Σίβα: ο καταστροφέας. Δίπλα στον Μπράχμαν στέκεται η σύζυγός του Σαρασβάτη προστάτιδα της Γνώσης, του Λόγου και της Μουσικής. Δίπλα στον Βισνού  η Λάξμη  θεά της Τύχης, της Αγνότητας, της Ομορφιάς, της Ειρήνης, και  της Ευημερίας. Δίπλα στον Σίμπα η  Σάκτι-Παρβάτη η  Αιώνια και Υπέρτατη Δύναμη του Σίμπα. Άλλοι μικρότεροι θεοί είναι: Οι ενσάρκωσεις του Βισνού, ο Ράμα και ο Κρίσνα που θεωρείται θεός της αγάπης. Ο Άγκνι, θεός της φωτιάς. Ίντρα ,θεός του πολέμου. Σούργια , θεός του ήλιου. Βαρούνα, θεός της Βροχής. Γιάμα, θεός του Θανάτου. Κουμπέρα, θεός του Πλούτου κ.ά. Ο πιστός μπορεί να λατρεύει έναν ή περισσότερους από τα 330.000.000 θεοτήτων που κινούνται στο χώρο του υπερβατικού ή να πιστεύει απλά στην ιδέα ενός νόμου που διέπει τον κόσμο. Οι Ινδοί δεν ενοχλούνται από τη λατρεία πολλών θεοτήτων. Τους αντιμετωπίζουν ως εκφράσεις και εκδηλώσεις της μιας θεϊκής πραγματικότητας και υποστηρίζουν ότι είναι όψεις και αντανακλάσεις του Ενός! (Ενοθεϊσμός). Ο κόσμος, για την ινδουιστική σκέψη, δεν δημιουργήθηκε από το Θεό εκ του μηδενός, αλλά κινείται αιωνίως με απρόσωπους φυσικούς νόμους. Ό,τι αντιλαμβάνονται οι αισθήσεις μας θεωρείται οφθαλμαπάτη «μάγια» κι όχι πραγματικότητα! Το σύμπαν πιστεύουν ότι περιοδικά ανά 4.320.000 έτη καταστρέφεται και αναδημιουργείται, οι κόσμοι ανακυκλούνται και αυτό το ονομάζουν «κάλπα». Βασικό δόγμα τους είναι η μετενσάρκωση. Θεωρούν ότι υπάρχει μια διαβάθμιση των όντων, που αρχίζει απ’ τα φυτά, τα ζώα και φθάνει στους υπέρτατους θεούς. Ο άνθρωπος βρίσκεται σε μια ενδιάμεση βαθμίδα και είναι δυνατόν να ξαναγεννηθεί-όπως και όλα τα άλλα όντα- παίρνοντας διαφορετικές μορφές υπάρξεως! Το  αν το «άτμαν»,  (δηλαδή η ψυχή του όντος , η βαθύτερη ουσία του), ενσωματωθεί σε κατώτερη ή ανώτερη μορφή υπάρξεως, αυτό εξαρτάται από το «κάρμα» του. Κάρμα σημαίνει «πράξη» (έργο), αλλά στην φιλοσοφία των ινδουιστών δηλώνει το ποσόν ενέργειας, θετικής ή αρνητικής, που έχει συσσωρεύσει μία ύπαρξη καθώς ζει και δρά μέσα στον κόσμο. Η αλυσίδα των γεννήσεων, θανάτων και αναγεννήσεων στην οποία είναι καταδικασμένο το άτμαν (η ψυχή), ονομάζεται Τροχός της Ζωής ή «σαμσάρα» (ανακύκληση μεταβιώσεων). Λύτρωση ή «μόξα» για τους ινδουιστές από την αδιάκοπη αυτή ροή της σαμσάρα και την οδύνη, θεωρείται η συνειδητοποίηση ταύτισης του άτμαν με το Μπράχμαν (δηλ. ατομικής συνείδησης ψυχής, με την παγκόσμια συνείδηση του υπέρτατου θεού).Η φιλοσοφία τους με απλά λόγια είναι η εξής: Ο άνθρωπος, αποτελώντας μια σπίθα της Παγκόσμιας Ψυχής (του Μπράχμαν),δεν μπορεί να αποχωριστεί απ’ αυτή την ενότητα με καμία πράξη ηθικής τάξεως (κακία).Το Μπράχμαν, εφόσον είναι απρόσωπο δεν μπορεί να προσβληθεί. Αυτό που εμείς λέμε αμαρτία οι ινδουιστές το λένε άγνοια και  απάτη του κόσμου, γι’ αυτό επιδιώκουν την απομάκρυνση από τον κόσμο εμβαθύνοντας στη «γνώση», με την περισυλλογή του νου και  την αυτοσυγκέντρωση (διαλογισμό), χρησιμοποιώντας διάφορες σωματοπνευματικές τεχνικές (π.χ γιόγκα), που σε κάνουν να λησμονείς κάθε τι το οποίο σε βασανίζει. Έτσι ναρκώνεται η συνείδηση και επέρχεται η «μακαριότητα»!  Τρείς είναι οι δρόμοι πορείας προς τη λύτρωση όπως καθορίζει η ινδική σκέψη. Α΄. Η οδός των έργων (κάρμα-μάργκα), με κέντρο την ακρίβεια τελετουργικών έργων και  θυσιών, ως προϋπόθεση αποδοχής εκ μέρους των θεών των αιτημάτων του ανθρώπου. Β΄. Η οδός της γνώσεως (τζάνα-μάργκα), με κέντρο την αυτογνωσία ως άρνηση του κόσμου και ταύτιση με το Μπράχμαν δηλ. τη Συμπαντική Αρχή, όπως εξηγήσαμε πιο πάνω. Γ΄. Η οδός της αφοσιώσεως (μπάκτι-μάργκα), η αφοσίωση και αγαπητική προσκόλληση σε μια ορισμένη θεότητα.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΟΥΣ

Η λατρευτική ζωή στον ινδουισμό εμφανίζει μεγάλη διαφοροποίηση από περιοχή σε περιοχή, από κάστα σε κάστα, από θεό σε θεό. Για τον ευλαβή Ινδό, αυτό που έχει σημασία είναι να λατρεύει Κάτι ή Κάποιον με όλη του την καρδιά. Κατά συνέπεια  σχηματίστηκαν διάφοροι λατρευτικοί κλάδοι που τονίζουν  τη σημασία της λατρείας ενός  συγκεκριμένου θεού,  με τη διαμόρφωση και  εφαρμογή ιδιαιτέρου λατρευτικού τυπικού. Πέντε είναι οι σημαντικότερες ομάδες λατρείας, που συγκεντρώνουν εκατομμύρια οπαδούς. 1. Η Βαϊσνάβα, στην οποία η υψίστη πραγματικότητα ταυτίζεται με το θεό Βισνού και τις ενσαρκώσεις του, τις «αβατάρα» (κάθοδος θεού). 2. Η Σάιβα, με κέντρο τον πολυδύναμο Σίβα. 3. Η Σάκτα έχει ως κέντρο λατρείας τη θεά Σάκτι (σακ= γονιμότητα). Οι oπαδοί της πιστεύουν ότι χωρίς τη  Σάκτι, κανείς θεός δεν μπορεί να υπάρξει και να δημιουργήσει. Ακόμα και ο ίδιος ο θεός είναι ανίσχυρος, εάν πρώτα δεν τον γεννήσει εκείνη η Υπέρτατη Μητέρα και εάν στην συνέχεια δεν ζευγαρώσει μαζί του, ώστε να γονιμοποιηθεί και να γεννήσει απ’ αυτόν! Η λατρεία της παρουσιάζεται ως οργιαστική, αλλά οι θιασώτες της, ισχυρίζονται ότι οι πράξεις τους έχουν ανώτερο συμβολικό και φιλοσοφικό νόημα. 4. Η  Γκαναπάτυα, η λατρεία του Γκανέσα, του ελεφαντόμορφου θεού της σοφίας και της τύχης. 5. Η Σάουρα, που αντικείμενό της έχει τον ήλιο. Ο υπέρτατος θεός τους Μπράχμαν ενώ κατέχει σοβαρή θέση στη θεολογία τους , υποχωρεί όπως παρατηρούμε ολοκληρωτικά στη λατρεία τους! Οι εσωτερικές πτυχές των μορφών  της λατρείας είναι λαβυρινθώδεις σε ιδέες, όρους, πράξεις και τυπικά. Υπάρχουν τέσσερες κατηγορίες λατρείας: σε ναούς, η οικογενειακή, η ατομική και η συντροφική. Ο ινδουιστικός ναός θεωρείται «το παλάτι του θεού», όπου φυλάσσεται το είδωλό του ή το σύμβολό του, παρά οικοδόμημα για φιλοξενία μεγάλων συνάξεων λαού. Με πολύ ευλάβεια οι Ινδοί τελούν τις «σάμσκαρα», μυήσεις, που σχετίζονται με κρίσιμες καμπές της ανθρώπινης ζωής, όπως η γέννηση, η ονοματοδοσία, η εγκυμοσύνη, η πρώτη φορά που το παιδί θα δει τον ήλιο, ή που θα φάει στερεά τροφή, η γαμήλια τελετή, η κηδεία  κ.λπ Υπολογίζονται σε σαράντα οι ιερές αυτές τελετουργίες. Επίσης, έχουν πολλές εποχιακές πανηγύρεις όπως η εορτή του νέου έτους «Ντιουάλι», την εορτή «Χόλι» με τον ερχομό της άνοιξης. Τη φθινοπωρινή εορτή «Ντασέρα», με κύριο θέμα την ανάμνηση τον αγώνα του θεού Ράμα κατά του δαίμονα Ραβάνα. Πανάρχαιο επίσης έθιμο έχουν τις ιερές αποδημίες σε ιερούς τόπους που συνδέονται με κάποιους θεούς. Κατ’ εξοχήν, ιερή πόλη των Ινδών θεωρείται το Βαρανάσι γνωστό και ως Μπενάρες στις όχθες του Γάγγη ποταμού διότι εκεί κήρυξαν μεγάλοι σοφοί και προφήτες του ινδουισμού. Πιστεύουν ότι είναι το κέντρο του κόσμου, έχει χιλιάδες ναούς και βωμούς και συρρέουν καθημερινά πλήθος προσκυνητών για να τελέσουν το τελετουργικό τους λουτρό (σύμβολο εξαγνισμού και κάθαρσης) και να ακούσουν τα κηρύγματα διαφόρων διδασκάλων και ασκητών (γκουρού). 

 Η  ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ  

Ο Ινδουισμός διαχωρίζει τους ανθρώπους σε αυστηρά περιχαρακωμένες τάξεις ή κάστες (βάρνας). Με τον όρο κάστα περιγράφεται ένας θεμελιώδης κοινωνικός θεσμός της Ινδίας, που χρησιμοποιείται μεταφορικά για να υποδείξει κοινωνικές διακρίσεις η έντονο κοινωνικό αποκλεισμό. Οι κάστες είναι τέσσερεις ανώτερες: οι μπραχμάνες ιερείς, οι ξάτριγυας βασιλείς, αριστοκράτες και  πολεμιστές, οι βαΐσυας επαγγελματίες και οι σούντρας χωρικοί. Όσοι βρίσκονται έξω από τις τάξεις αυτές θεωρούνται παρίες δηλ. παρακατιανοί, παρείσακτοι κι έχουν περιορισμένα δικαιώματα. Πιο κάτω κι απ’ τους παρίες βρίσκονται οι ασπρίσυας (οι ανέγγιχτοι), οι οποίοι δεν συγκαταλέγονται στο σύστημα των καστών. Καλούνται επίσης και τσάνταλας (δηλ. μοχθηροί).Σύμφωνα με αυτό το σύστημα των καστών, από τη στιγμή που γεννιέται το άτομο είναι ήδη καθορισμένο σε ποια κάστα θα ανήκει για όλη του τη ζωή, χωρίς καμιά δυνατότητα αλλαγής (έλλειψη κοινωνικής μετάταξης). Οι κάστες εντάσσονται στην ιδέα του «ντάρμα» δηλ. της «αιώνιας θείας τάξης». Για τον λόγο αυτό η ινδουιστική παράδοση έχει καθορίσει με προσοχή τα ατομικά και κοινωνικά καθήκοντα των ανθρώπων κάθε τάξεως και κοινωνικής ομάδας κι έχει υπογραμμίσει την ανάγκη περιορισμού του εγωισμού, το χρέος για συνεχή πνευματική βελτίωση και αναζήτηση της αλήθειας. Η περί «σαμσάρα» και «κάρμα» διδασκαλία, ενώ παρουσιάζεται ως ηθική ερμηνεία, που τονίζει τη σημασία των αγαθών και πονηρών πράξεων, προκαλεί ταυτόχρονα μια αδρανοποίηση της κοινωνίας. Διότι αποδυναμώνει κάθε σκέψη εξεγέρσεως κατά της κοινωνικής αδικίας. Αυτό που είναι κάθε άνθρωπος, πλούσιος ή φτωχός, υγιής ή ασθενής, οφείλεται στο γεγονός ότι στην προηγούμενη μορφή υπάρξεως είχε πράξει το καλό ή το κακό. Αμφισβήτηση των δογμάτων αυτών και αγώνας για κοινωνική ισότητα, σημαίνουν στην ουσία για τους ινδουιστές, άγνοια των νόμων της υπάρξεως και ασέβεια. Το ιδανικό, είναι τελικά, η πλήρης απόσταση απ’ τις υποθέσεις της ζωής, η αδιαφορία για τον κόσμο και την ανθρώπινη κοινωνία και η ασκητική αναζήτηση της λυτρώσεως, πολλές φορές με τη μεσολάβηση κάποιας ψυχοσωματικής τεχνικής (γιόγκα), ή με ένα είδος νηφάλιας έκστασης! 

ΑΞΙΟΛΟΓΙΣΗ ΤΟΥ ΙΝΔΟΥΙΣΜΟΥ

Στην καθημερινή πράξη των ινδουιστών συναντά κανείς ένα ατέλειωτο σύστημα κοινωνικής συμπεριφοράς και τελετουργικής καθηκοντολογίας που κυριολεκτικά βασανίζει τους ανθρώπους. Οι κανόνες που πρέπει να τηρούν ανάλογα με την κάστα που ανήκουν περιλαμβάνουν λεπτομερείς ρυθμίσεις που καθορίζουν τον τρόπο λατρείας, ένδυσης, διατροφής κ.λ.π σε τέτοιο σημείο, ώστε να καθορίζεται απ’ αυτά ο βαθμός θρησκευτικής «καθαρότητας» του καθενός! Πρόκειται για μια επιβεβλημένη πειθαρχεία που ταλαιπωρεί αφάνταστα την κοινωνία τους!. Παρατηρείται το περίεργο φαινόμενο να προτιμούν να πεθάνουν απ’ την πείνα ή την αρρώστια, παρά να κάνουν κάποια σωτήρια πράξη εκείνη τη στιγμή της δυσκολίας, που όμως δεν υπαγορεύεται από τους κανονισμούς. Λόγου χάρη αν και υπάρχουν πάνω από 400.000.000 αγελάδες, (που τις θεωρούν ιερά ζώα) απαγορεύεται να σιτιστούν από το κρέας τους, προτιμώντας να πεθαίνουν  τα παιδιά τους απ’ την πείνα. Απαγορεύεται να  σκοτώσουν ακόμη και τους  αρουραίους  έστω κι αν  προσβάλλονται από θανατηφόρες επιδημίες! Οι βραχμάνοι «ιερείς» απαγορεύουν αυστηρότατα να σκοτώσει κάποιος ακόμα και κουνούπι! Ενώ κατά περιόδους επικράτησε το έθιμο να καίγονται οι γυναίκες μαζί με τον νεκρό σύζυγό τους στην πυρά, γιατί πίστευαν ότι η θυσία αυτή συνέβαλλε σε μια καλύτερη μετενσάρκωση των συζύγων! Θεωρούν δε ως υπέρτατο βαθμό τελείωσης για έναν ενήλικα την  εκούσια παραίτησή του  από κάθε λογής διατροφή έως ότου πεθάνει!!!  Η ορθή τήρηση των κανόνων πιστεύουν ότι έχει ως αποτέλεσμα τη συσσώρευση ωφέλιμης ενέργειας που θα εξασφαλίσει μια καλύτερη επικείμενη μετενσάρκωση ή τη λύτρωση, ενώ η παράληψη τήρησής τους ισοδυναμεί με αμαρτία που επιφέρει δυσμενή μετενσάρκωση είτε σε κατώτερη μορφή ζώου (π.χ εντόμου), είτε ανθρώπου κατώτερης κάστας. Κάθε παραβάτης των κανόνων υπόκειται σε μια σειρά τελετουργικών εξαγνισμών για να επανενταχθεί στην κάστα του. Η πίστη σε κάποια θεότητα του ινδουιστικού πανθέου ή οποιαδήποτε διαφοροποίηση σε μεταφυσικές αντιλήψεις είναι δευτερευούσης σημασίας! Άλλωστε οι υπέρτατοι θεοί τους ως απρόσωπες υπάρξεις δεν ασχολούνται και δεν παρεμβαίνουν στις ανθρώπινες δραστηριότητες και ούτε νοιάζονται γι αυτές. Αναρίθμητες είναι οι αιρέσεις, που οι περισσότερες δεν αφορούν στη θρησκεία, αλλά στους κοινωνικούς και τελετουργικούς τύπους. Στο σημείο αυτό ο Ινδουισμός πολύ λίγο βοηθάει σε μια πολιτιστική άνοδο του λαού. Είναι βέβαιο πως ο Ινδουισμός σήμερα περνάει σοβαρή κρίση. Η εκμηδένιση των αποστάσεων με τα σύγχρονα μέσα συγκοινωνίας και επικοινωνίας, αλλά και τα ταξίδια πολλών λογίων Ινδών σε Δυτικές χώρες και η επαφή τους με τις επιστήμες και τα άλλα ιδεολογικά ρεύματα, έχουν αφυπνίσει αρκετούς Ινδούς και μπορούν με βεβαιότητα να δουν τις ατέλειες τις θρησκείας τους. 

Βασική πηγή: Το βιβλίο του Αρχιεπισκόπου Τυράνων και πάσης Αλβανίας κ.κ Αναστασίου Γιαννουλάτου: «ΙΧΝΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΥΠΕΡΒΑΤΙΚΟΥ» Εκδόσεις: ΑΚΡΙΤΑΣ

Advertisement

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s