Το Ευχέλαιο της Μ. Τετάρτης

ὑπό Ἀρχιμ. Βασιλείου Μπακογιάννη

Στό ξεκίνημα τῆς Ἐκκλησίας, τό Εὐχέλαιο γινόταν εἴτε στό σπίτι τοῦ ἀρρώστου, εἴτε στό Ναό μέ Θ. Λειτουργία. Ὅταν γινόταν στό Ναό, ἔφερναν τόν ἄρρωστο σέ φορεῖο. Κατά τήν Ἀκολουθία τῆς Προσκομιδής ἐπιτελεῖτο τό Εὐχέλαιο· μετά ἡ Θ. Λειτουργία· στό τέλος, ἄλειφαν τόν ἄρρωστο καί τόν κοινωνοῦσαν· καί «σηκωτό» τόν ξαναπήγαιναν στό σπίτι του, ψάλλοντας καθ’ ὁδόν «τῇ Θεοτόκῳ ἐκτενῶς» καί τόν Ν΄ ψαλμό· οἱ Ἱερεῖς ἄλειφαν σταυροειδῶς τό κρεβάτι του ἀρρώστου, τούς τοίχους καί τίς πόρτες τοῦ σπιτιοῦ του. (Π. Τρεμπέλα. Μικρόν Εὐχολόγιον, τ΄ Α΄, ἔκδοση 2η σελ. 105-120,175-193).

Τό Εὐχέλαιο, λοιπόν, γινόταν πάντα σέ περίπτωση ἀσθενείας· ἦταν περιορισμένης, εἰδικῆς χρήσεως. Ὅμως, σύν τῷ χρόνῳ, ἡ χρήση του ἐπεκτάθηκε καί σ’ἄλλες σοβαρές περιπτώσεις. Γίνεται, λοιπόν, καί ὅταν συμβαίνουν ἀνεξήγητες ἀναποδιές, ἤ μάγια καί ἄλλα σοβαρά. «Μοῦ δένουν τά χέρια!», ὀρυόταν ἕνας μάγος, πού προσπαθοῦσε νά κάνει κακό σέ οἰκογένεια. Ὅμως, τήν ἴδια στιγμή ἡ οἰκογένεια ἔκανε Εὐχέλαιο.

Γίνεται καί ὡς προετοιμασία γιά τή Θ. Κοινωνία· ὡς προκαθάρσιο· «ἐξαλείφει τάς πληγάς τῆς ἁμαρτίας καί ἀποδιώκει τά ἀρρωστήματα καί μᾶς καθαίρει ἀπό τοῦ βορβόρου τῶν ἁμαρτιῶν καί μᾶς προξενεῖ ἔλεος παρά τοῦ Θεοῦ καί εὐμένειαν καί συγχώρισιν» (Ἅγιος Συμεών Θεσ/νίκης, Ἅπαντα, σελ. 232-3).

«Εἶμαι γιά Εὐχέλαιο», ἔλεγαν οἱ πατέρες μας, ὅταν ἁμάρταναν βαριά. «Ἀφ’ οὗ ἁμαρτήσωμεν προσερχόμεθα εἰς ἁγίους ἀνθρώπους (Ἱερεῖς) (…) διά προσταγῆς τῶν ὁποίων προσφέρομεν εἰς τόν Θεόν ἅγιον ἔλαιον» (Αὐτόθι, σελ. 81). Δηλαδή οἱ Ἱερεῖς, μεταξύ τῶν ἄλλων, ἔβαζαν ὡς «κανόνα» στούς ἐξομολογουμένους, νά κάνουν Εὐχέλαιο, πρό τῆς Θ. Κοινωνίας. Καί ἐπειδή οἱ περισσότεροι κοινωνοῦσαν τή Μ. Πέμπτη, ἐπικράτησε (κατά τήν Τουρκοκρατία), ὥστε Μ. Τετάρτη, παραμονή τῆς Θείας Μεταλήψεως, νά γίνεται στό Ναό ἕνα Εὐχέλαιο γιά ὅλους τούς πιστούς.

Αὐτό ἰσχύει μέχρι σήμερα στά Μοναστήρια, καί ὄχι μόνο· καί αὐτή εἶναι ἡ τάξη τῆς Ἐκκλησίας· δηλαδή, Εὐχέλαιο στίς ἐνορίες ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ. Καί ποῦ τό μεμπτό, ἄν γίνεται πάλιν καί πολλάκις; Τό μεμπτό εἶναι, ὅτι δέν εἶναι αὐτή ἡ τάξη τῆς Ἐκκλησίας· καί «μή μέταιρε ὅρια αἰώνια, ἅ ἔθεντο οἱ πατέρες σου» (Παρ. 22:28).

ΚΑΛΗ ΑΝΑΣΤΑΣΗ!

Πηγή: http://anastasiosk.blogspot.com

Θ. Λειτουργία & Θ. Κοινωνία

gre22392541

ὑπό Ἀρχιμ. Βασιλείου Μπακογιάννη

Ὁ ἀρχικός σκοπός τῆς Θ. Λειτουργίας, ἦταν ἡ συμμετοχή τῶν πιστῶν στή Θ. Εὐχαριστία. Ὅσοι δέν κοινωνοῦσαν, μόλις τελείωνε ἡ Θ. Λειτουργία τῶν Κατηχουμένων, ἔφευγαν ἀπό τό Ναό. Ὅσοι ἔμεναν, ἔμεναν γιά νά κοινωνήσουν. Ὅμως, παρόλο αὐτό δέν κοινωνοῦσαν.

Αὐτός εἶναι ὁ λόγος πού οἱ Ἱεροί Κανόνες ἀφόριζαν τούς πιστούς, πού παρέμεναν στό Μυστήριο χωρίς νά κοινωνοῦν. «Πάντας τούς εἰσιόντας εἰς τήν ἐκκλησίαν… ἀποστρεφομένους τήν ἁγίαν μετάληψιν…,ἀποβλήτους γίνεσθαι τῆς ἐκκλησίας»[1]

Καί αὐτό εἶχε ὑπόψη του ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, ὅταν ἔλεγε: «Πές μου; Καλεῖσαι σέ τραπέζι, καί πᾶς, ἀλλά δέν τρῶς, σηκώνεσαι καί φεύγεις! Λοιπόν; Δέν θά ἦταν καλύτερα νά μήν πᾶς; Δέν προσβάλεις μέ αὐτό τόν οἰκοδεσπότη; Τό ἴδιο ἰσχύει καί γιά σένα πού παραμένεις στη Λειτουργία (τῶν Πιστῶν) καί δέν κοινωνεῖς!».[2] Καί ὁ Ἅγιος συνεχίζει:

«Φίλε πῶς μπῆκες ἐδῶ, ἀφοῦ δέν ἔχεις ἔνδυμα γάμου;» (Μτ. 22:12), ρώτησε ὁ βασιλιάς τόν «καλεσμένο» πού πῆγε στό γάμο, χωρίς νά φοράει τήν εἰδική ἐνδυμασία, πού φοροῦσαν οἱ καλεσμένοι. Ὁ βασιλιάς δέν τοῦ εἶπε, γιατί δέν κάθισες νά φᾶς, ἀλλά γιατί ἦρθες στό γάμο, χωρίς νά φορᾶς τήν εἰδική στολή; Δηλαδή, πῶς ἦρθες στό Μυστήριο χωρίς νά ἔχεις προετοιμασθεῖ πρός Θ. Κοινωνία.[3]

Τά πράγματα ἄλλαξαν. Εἰσήχθη ἡ μυστική ἐξομολόγηση (4ος αἰ.). Ἔτσι, ὅσοι ἔπεφταν σέ βαριά ἁμαρτήματα ἤ ἦταν σέ ἐπιτίμιο, παρέμεναν μέν στή Λειτουργία (τῶν Πιστῶν) ἀλλά, δέν κοινωνοῦσαν. Εἰσήχθη καί ἡ νηστεία (4ος αἰ.) ὡς προϋπόθεση τῆς Θ. Κοινωνία.[4] Ὁπότε οἱ χριστιανοί γιά νά κοινωνήσουν, ἔπρεπε προηγουμένως νά νηστέψουν. Ὅσοι δέν νήστευαν, παρέμεναν στή Λειτουργία (τῶν Πιστῶν), χωρίς νά κοινωνοῦν. Καί ὁ ἀριθμός τῶν χριστιανῶν, πού παρέμενε στή Λειτουργία (τῶν Πιστῶν), χωρίς νά κοινωνεῖ, μεγάλωνε, καταλύοντας ἔτσι τὀν ἀρχικό σκοπό τῆς Θ. Λειτουργίας.

Δηλαδή, μέχρι τότε (4ος-5ος αἰ.) ἡ συμμετοχή στή Θ. Κοινωνία, ἦταν ὑποχρεωτική. Τώρα κατέστη προαιρετική ἡ συμμετοχή στή Θ. Κοινωνία καί ὑποχρεωτική ἡ παρακολούθηση τῆς Θ. Λειτουργίας. Τότε Κανόνες ἀφόριζαν τούς πιστούς, πού παρακολουθοῦσαν τή Θ. Λειτουργία, χωρίς νά κοινωνοῦν[5], τώρα τούς ἀφορίζουν, ὅταν χωρίς σοβαρό λόγο, ἐπί τρεῖς συνεχόμενες Κυριακές, μένουν ἀλειτούργητοι, καί ὄχι ἀκοινώνητοι..![6] Γιά νά κοινωνήσουν, ἔπρεπε προηγουμένως νά νηστέψουν.[7] Αὐτό ἦταν ἄγραφος νόμος γιά τήν Ἐκκλησία, καί γι’αὐτό οἱ περισσότεροι κοινωνοῦσαν σέ περιόδους νηστειῶν.

Κοινωνώντας ὁ πιστός σέ κάθε Λειτουργία, καί ἄνευ προετοιμασίας, ὑπάρχει κίνδυνος νά λαμβάνει τή Θ. Κοινωνία μέ τήν ἴδια εὐκολία, πού λαμβάνει τό ἀντίδωρο, καταφρονώντας τό Σῶμα καί τό Αἷμα τοῦ Χριστοῦ, καί καταδικάζοντας (κολάζοντας!) τόν ἑαυτόν του!

Ἄν κοινωνώντας, λέει ὁ Ὅσιος Ἰωάννης τῆς Κλίμακος, νιώθουμε ὡς νά τρῶμε ψωμί καί ὡς νά πίνουμε κρασί, εἶναι ἀπόδειξη ἀναισθησίας![8] Ἄν ἔχουμε συναίσθηση, προπαντός ταπείνωση, αὐτό θά πρέπει νά μᾶς προβληματίσει.

[1] Κανόνας 2ος Ἀντιοχείας & 9ος Ἁγίων Ἀποστόλων

[2] Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος. Ὁμιλία 3η πρός Ἐφεσίους. P.G. 62: 29

[3] Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος. Ὁμιλία 3η πρός Ἐφεσίους. P.G. 62: 29

[4] Βλασίου Φειδᾶ. Καθηγητοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν. Ἐκκλησιαστική Ἱστορία. Τόμος 1ος. Ἀθῆναι 1994, σελ. 910.

[5] Κανόνες 9ος Ἁγίων Ἀποστόλων καί 2ος τῆς Ἀντιοχείας.

[6] Κανόνας 80ος τῆς Πενθέκτης. Περισσότερα: Γ. Ράλλη-Μ. Πότλη, Σύνταγμα Θείων καί Ἰερῶν Κανόνων, τόμος Β΄, σελ. 489-490.

[7] Ἤδη ἀπό τόν 10ον αἰ. νήστευαν προηγουμένως μιά ἑβδομάδα πρό τῆς Θ. Κοινωνίας! (Βλασίου Φειδᾶ. Αὐτόθι, σελ. 963). Κάτι πού συνεχίσθηκε ἀνά τούς αἰῶνες! (Ἅγιος Συμεών ὁ Θεσ/νίκης. Ἅπαντα. Παράρτημα. Μέρος Δεύτερο. Κεφἀλαιο ΙΒ σελ. 479). Ἴσχυε καί στήν πατρίδα μας, μέχρι περίπου στή δεκαετία τοῦ 1980, τότε πού ἡ εὐσέβεια, σέ σχέση μέ τό σήμερα, ἦταν σέ ψηλά ἐπίπεδα.

[8] Ὅσιος Ἰωάννης τῆς Κλίμακος, λόγος 17, περί ἀναισθησίας, 5

Πηγή: Αναστασιος (24/05/2021)

 

Ι.Μ. Εδέσσης: Για τον χρόνο εορτασμού της Αναστάσεως

 

anastasi-lampada

Μὲ ἀφορμὴ διάφορα δημοσιεύματα καὶ ἀνακοινώσεις καθὼς καὶ ἀπορίες πολλῶν πιστῶν γιὰ τὸ θέμα τοῦ χρόνου ἑορτασμοῦ τῆς λαμπροφόρου Ἀναστάσεως καὶ τῶν κανονικῶν– λειτουργικῶν προϋποθέσεων τῆς τέλεσης τῶν ἱερῶν ἀκολουθιῶν ποὺ συνδέονται μὲ αὐτήν, διευκρινίζουμε τὰ παρακάτω ἀπαντώντας σὲ ὁρισμένα ἀπὸ τὰ πιὸ συχνὰ ἑρωτήματα:

1. Ποιὸς ἦταν ὁ ἀκριβὴς χρόνος τῆς Ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου;

• Οὐδεὶς γνωρίζει ἐπακριβῶς τὸν χρόνο τῆς Ἀναστάσεως, ὅπως προκύπτει ἀπὸ τὶς διηγήσεις τῶν ἱερῶν εὐαγγελίων καὶ τὴν πατερικὴ διδασκαλία. Τὸ μόνο βέβαιο εἶναι ὅτι αὐτὴ ἔγινε πρὶν τὴν πρώτη μαρτυρία γιὰ τὸν σεισμὸ καὶ τὴν μετακίνηση τοῦ λίθου ποὺ ἔκλεινε τὸν Πανάγιο Τάφο. Δηλαδὴ πρὶν τὴν ἐπίσκεψη τῶν γυναικῶν, ποὺ περιγράφει ὁ Εὐαγγελιστὴς Ματθαῖος (Μθ. 28,1 κ.ἑ.) καὶ περιλαμβάνει τὰ πρόσωπα τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου («ἄλλη Μαρία») καὶ τῆς ἁγίας Μαρίας τῆς Μαγδαληνῆς.

• Γιὰ τὴν εὐαγγελικὴ αὐτὴ περιγραφὴ οἱ ἅγιοι Γρηγόριος ὁ Νύσσης, Ἱερώνυμος, Κύριλλος Ἀλεξανδρείας καὶ Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνὸς ἐξηγοῦν, ὅτι δηλώνει πὼς ἡ Ἀνάσταση συνέβη στὴν ἀρχὴ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς ἑβδομάδος, δηλαδὴ τῆς Κυριακῆς. Πιὸ συγκεκριμένα: α) Ὁ ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης ἑρμηνεύοντας τὸ χωρίο «ὀψὲ σαββάτων, τῇ ἐπιφωσκούσῃ εἰς μίαν σαββάτων» (Μθ. 28,1) τονίζει τὰ ἑξῆς: «ὁ μέγας Ματθαῖος μόνος τῶν εὐαγγελιστῶν πάντων τὸν καιρὸν δι’ ἀκριβείας παρεσημήνατο εἰπὼν τὴν ἑσπέραν εἶναι τοῦ σαββάτου ὥραν τῆς ἀναστάσεως.» (Περί τῆς τριημέρου προθεσμίας τῆς Ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου ἡμῶν ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ) Δηλαδή: «ὁ μέγας Ματθαῖος, μόνος ἀπὸ ὅλους τοὺς εὐαγγελιστές, τὸ ἐπεσήμανε μὲ ἀκρίβεια, λέγοντας ὅτι μετὰ τὴν δύση τοῦ ἡλίου [τὴν ἑσπέρα] τοῦ Σαββάτου ἦταν ἡ ὥρα τῆς Ἀναστάσεως». β) Ὁ ἅγιος Ἱερώνυμος γράφει στὴν ἐπιστολή του πρὸς τὴν Ἐδιβία (407 μ.Χ.) : «Dominus surrexerit vespere sabbati» (PL 22.987), δηλαδή: «ὁ Κύριος ἀναστήθηκε τὴν ἑσπέρα τοῦ Σαββάτου» καὶ τὸν ἴδιο ὅρο (vespere sabbati) χρησιμοποιεῖ καὶ στὴν περίφημη Vulgata (δική του μετάφραση τῆς Καινῆς Διαθήκης στὰ λατινικά) γιὰ τὸ ἐν λόγῳ χωρίο (Μθ. 28,1). γ) Ὁ ἅγιος Κύριλλος Ἀλεξανδρείας συμφωνεῖ ἐπίσης, ὅτι εὐαγγελιστὴς Ματθαῖος λέγει ὅτι ἡ Ἀνάσταση ἔγινε τὴν ὥρα ποὺ ἔπεσε τὸ βαθὺ σκοτάδι: «Ματθαῖος γεμὴν τὴν αὐτὴν ἡμῖν ποιούμενος δήλωσιν, ἑσπέρας ἔφη βαθείας οὔσης γενέσθαι τὴν ἀνάστασιν.»(Ἑρμηνεία εἰς τὸ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγέλιον) καὶ ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνὸς μὲ βάση αὐτὴ τὴν παραδοχή (βλ. Λόγος εἰς τὸ Ἅγιον Σάββατον) προσθέτει ὅτι ἀπὸ τὴν ὥρα αὐτὴ σταματοῦμε καὶ τὴν νηστεία: «τελέσαντες τὰς ἁγίας τοῦ Πάσχα ἡμέρας, ἑσπέρᾳ βαθείᾳ τοῦ ἁγίου Σαββάτου καταπαύσομεν τὴν νηστείαν». (Περὶ τῶν ἁγίων νηστειῶν, PG95,77) «Βαθεία ἑσπέρα» ὀνομάζεται ἡ ἀρχὴ τῆς νύχτας, ἡ ὥρα ποὺ πέφτει τὸ βαθὺ σκοτάδι. (Βλ. Χάρη Σκαρλακίδη, Ἅγιον Φῶς, ὅπου βρίσκουμε μία ἐξαίρετη καὶ πρωτότυπη θεολογικὴ–ἐπιστημονικὴ παρουσίαση καὶ ἀνάλυση ὅλων τῶν παραπάνω ἐννοιῶν καὶ πατερικῶν μαρτυριῶν ἑρμηνειῶν.)

2. Πότε ἀρχίζει ἡ ἡμέρα τῆς Κυριακῆς τοῦ Πάσχα σύμφωνα μὲ τὴν Ἐκκλησιαστικὴ παράδοση;

• Γιὰ τὸ σύστημα μέτρησης τῆς ὥρας τῆς ἐποχῆς, τὸ ὁποῖο ἦταν ἡλιακὸ καὶ διατηρήθηκε ἀπὸ τὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία μέχρι σήμερα, ἡ ἔναρξη τῆς Κυριακῆς τοῦ Πάσχα τοποθετεῖται μετὰ τὴν δύση τοῦ ἡλίου (Μ. Σάββατο). Δηλαδὴ μὲ τὸ σύχρονο ὡρολόγιο σύστημα στὶς 20.00 περίπου τοῦ Μ. Σαββάτου. Πιὸ ἁπλά, ἀφοῦ δύσει ὁ ἥλιος τὸ Μ. Σάββατο, ἀρχίζει ἡ Κυριακὴ τοῦ Πάσχα. Αὐτὸ ἐννοεῖ καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς Ματθαῖος ὅταν γράφει: «ὀψὲ σαββάτων, τῇ ἐπιφωσκούσῃ εἰς μίαν σαββάτων». Ἐπίσης καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς Λουκᾶς ἀναφερόμενος στὴν ὥρα τῆς Ταφῆς τοῦ Χριστοῦ γράφει: «καὶ ἡμέρα ἦν παρασκευή, σάββατον ἐπέφωσκε» (Λκ. 23,54) ἐπιβεβαιώνοντας, ὅτι τὸ τέλος τῆς ἡμέρας καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς ἑπομένης ταυτίζονται μὲ τὴν δύση τοῦ ἡλίου καὶ τὴν ἀρχὴ τῆς νύχτας. Αὐτὴ ἡ παράδοση θεσμοθετήθηκε ἤδη στὴν Παλαιὰ Διαθήκη ἀπὸ τὸν Θεό: «ἀπὸ ἑσπέρας ἕως ἑσπέρας σαββατιεῖτε τὰ σάββατα ὑμῶν» (Λευιτ. 23,32). Συνεπῶς ἡ
Κυριακὴ τοῦ Πάσχα γιὰ τὴν Ἐκκλησία ἀρχίζει μόλις ἀρχίζει ἡ νύκτα τοῦ Μ. Σαββάτου καὶ ὄχι μετὰ τὶς 12 τὸ βράδυ (μὲ τὴν σύγχρονη ὥρα). Ἐπίσης, δὲν ὑπάρχει ἱερὸς κανόνας ποὺ ὁρίζει, ὅτι ἡ ἀλλαγὴ τῆς ἡμέρας γίνεται στὶς 12 τὰ μεσάνυχτα μὲ τὸ σημερινὸ ὡράριο. Ἡ σύγχρονη ὥρα ἀκολουθεῖ τὸν μεταγενέστερο τρόπο μέτρησης τοῦ εἰκοσιτετραώρου, ὁ ὁποῖος βασίζεται στὴν μέση ὥρα (ἢ μέσο χρόνο) Γκρήνουιτς ποὺ ἄρχισε νὰ καθιερώνεται στὶς διάφορες χῶρες τοῦ κόσμου ἀπὸ τὸν 19ο αἰῶνα (1884) καὶ διαφέρει ἀπὸ τὸν βιβλικὸ καὶ πατροπαράδοτο τρόπο ποὺ μετροῦσε καὶ μετρᾶ τὶς ὥρες καὶ τὶς ἡμέρες ἡ Ἐκκλησία. Ἡ προσαρμογὴ λοιπὸν τῆς τέλεσης τῶν ἱερῶν ἀκολουθιῶν στὸ νεώτερο ὡρολόγιο ἔγινε κατ᾿ οἰκονομίαν προκειμένου νὰ ἐξυπηρετήσει τοὺς πιστοὺς ποὺ ζοῦν καὶ ἐργάζονται στὸν κόσμο. Ὑπάρχουν βέβαια μοναστήρια, ὅπως αὐτὰ τοῦ Ἁγίου Ὄρους, ποὺ μέχρι σήμερα τηροῦν τὸ ἡλιακὸ (ἢ βυζαντινὸ ὡρολόγιο) καὶ μὲ βάση αὐτὸ τελοῦν τὶς ἱερὲς ἀκολουθίες μὲ τὴν πατροπαράδοτη ἀκρίβεια. Ἔτσι ἡ προσωρινὴ μετάθεση τῆς τελετῆς τῆς Ἀναστάσεως στὶς 21.00 ἀπὸ τὴν Ἱερὰ Σύνοδο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος δὲν ἔρχεται σὲ ἀντίθεση μὲ τὴν ἀρχαία παράδοση τῆς Έκκλησίας μας.

3. Πῶς ἐξηγεῖται ἡ τριήμερη παραμονὴ τοῦ Χριστοῦ στὸν Ἄδη;

• Μόνον σύμφωνα μὲ ὅσα εἴπαμε παραπάνω ἐξηγεῖται, γιατὶ ὀνομάζουμε τριήμερη τὴν παραμονὴ τοῦ Χριστοῦ στὸν Ἄδη. Ὁ θάνατος τοῦ Χριστοῦ ἐπῆλθε τὸ μεσημέρι τῆς Μ. Παρασκευῆς κατὰ τὴν ἐνάτη βυζαντινὴ ὥρα, μὲ τὸ σύγχρονο ὡρολόγιο στὶς 15.00, (πρώτη ἡμέρα). Ὅταν νύκτωσε ἄρχισε τὸ Μ. Σάββατο (δεύτερη ἡμέρα), γι᾿ αὐτὸ καὶ ἔσπευσαν νὰ Τὸν ἐνταφιάσουν, ὥστε νὰ μὴν βρίσκονται στὸν Σταυρὸ τὰ σώματα τοῦ Κυρίου καὶ τῶν ληστῶν τὴν ἡμέρα τοῦ ἑβραϊκοῦ Πάσχα. Ὅταν νύκτωσε τὸ Μ. Σάββατο, ἄρχισε ἡ ἡμέρα τῆς Κυριακῆς (3η ἡμέρα). Λίγο ἀργότερα, ἀφοῦ νύκτωσε, σύμφωνα μὲ τὸ κατὰ Ματθαῖον εὐαγγέλιο, ἔχουμε καὶ τὴν πρώτη μαρτυρία γιὰ τὸν σεισμό, τὸ ἄνοιγμα τοῦ Τάφου καὶ τὴν πρώτη ἐμφάνιση τοῦ Ἀναστημένου Χριστοῦ στὴν Θεοτόκο.

4. Κάποιοι ὑποστηρίζουν ὅτι πρέπει νὰ συμπληρωθοῦν ὁπωσδήποτε 33 ὧρες ἀπὸ τὴν ὥρα τοῦ θανάτου τοῦ Χριστοῦ στὸν Σταυρό, μέχρι τὴν ὥρα τῆς Ἀναστάσεώς Του, γιὰ νὰ ψαλεῖ τὸ «Χριστὸς Ἀνέστη».

• Αὐτὴ ἡ ἄποψη ὑφίσταται μέν, ἀλλὰ δὲν ἀποτελεῖ ἱερὸ κανόνα ἢ κοινὴ παραδοχὴ στὴν πατερικὴ γραμματεία. Ἔχει συμβολικὸ χαρακτήρα, προκειμένου νὰ συνδεθεῖ μὲ τὰ 33ἔτη τῆς ἐπίγειας παρουσίας τοῦ Κυρίου. Μάλιστα ἕνας γνωστὸς ἱεροκήρυκας καὶ θεολόγος, ὁ μακαριστὸς Ἀρχιμανδρίτης Ἀθανάσιος Μυτιληναῖος ὑπογραμμίζει, ὅτι ἡ ἄποψη αὐτὴ δὲν μπορεῖ νὰ τεκμηριωθεῖ, ἀλλὰ ἑρμηνευτικῇ ἀδείᾳ διατυπώθηκε. Διευκρινίζει ἀκόμη: «Σὲ ‘μᾶς ἡ ἀλλαγὴ τοῦ εἰκοσιτετραώρου γίνεται τὰ μεσάνυχτα. Κατὰ τὸ ἑβραϊκὸ ἡμερολόγιο ἐγίνετο ἀπὸ δύση σὲ δύση ἡλίου. Συνεπῶς, ὁ Χριστὸς ἔμεινε 3 ὧρες τὴν Παρασκευή, εἰκοσιτέσσερεις ὧρες τὸ Σάββατο, εἰκοσιεπτά, καὶ κάποιες ὧρες, ἄγνωστο πόσο, τὴν Κυριακή.» (Ἀπορία 32η, Ἀπομαγνητοφωνημένη ὁμιλία)

5. Μπορεῖ ὅμως ἕνας ἱερέας νὰ τελέσει δύο Θεῖες Λειτουργίες τὸ Μ. Σάββατο; Δὲν τὸ ἀπαγορεύει αὐτὸ ὁ κανόνας τῆς ἐν Ἀντισιοδώρῳ τοπικῆς Ἱερᾶς Συνόδου;

• Στὴν περίπτωση αὐτὴ ἡ τέλεση τῆς Θ. Λειτουργίας τὸ πρωὶ καὶ τὸ βράδυ τοῦ Μ. Σαββάτου (περίπου στὶς 22.00), δὲν γίνεται κατὰ τὴν ἴδια ἡμέρα, ὅπως ἐξηγήσαμε παραπάνω, ἐπειδὴ πραγματοποιεῖται μετὰ τὸ ἑσπέρας τοῦ Μ. Σαββάτου, δηλαδὴ κατὰ τὴν ἡμέρα τῆς Κυριακῆς τοῦ Πάσχα, ποὺ ἔχει ἤδη ἀρχίσει μετὰ τὴν δύση τοῦ ἡλίου. Ἄρα δὲν ὑπάρχει καμία σύγκρουση μὲ τὸν ἐν λόγῳ κανόνα, ὁ ὁποῖος θεσπίσθηκε σὲ ἐποχὴ (613 μ.Χ.) ποὺ ὅλοι θεωροῦσαν δεδομένο, ὅτι ἡ ἔναρξη τῆς ἑπομένης ἡμέρας γίνεται μετὰ τὴν δύση τοῦ ἡλίου.

• Ἐπιπλέον, πρέπει νὰ σημειώσουμε ὅτι κατὰ τὴν παράδοση τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας τελοῦνται δύο Θεῖες Λειτουργίες κατὰ τὴν ἴδια Ἐκκλησιαστικὴ ἡμέρα καὶ σὲ λιγότερο ἀπὸ ἕνα εἰκοσιτετράωρο (σύμφωνα μὲ τὸ πολιτικὸ ὡράριο) τρεῖς φορὲς τὸν χρόνο: Χριστούγεννα, Θεοφάνεια καὶ Πάσχα. Τὴν παραμονὴ τῶν ἑορτῶν τελεῖται Ἑσπερινὸς καὶ Θ. Λειτουργία τοῦ Μ. Βασιλείου τὸ πρωί (κατ᾿ οἰκονομίαν, ὅπως γίνεται στὶς ἐνορίες) ἢ τὸ ἀπόγευμα (κανονικά, ὅπως γίνεται στὶς Ἱερὲς Μονές τοῦ Ἁγ. Ὄρους) καὶ τὸ πρωί τῆς ἑπομένης τελεῖται Ὄρθρος καὶ Θ. Λειτουργία τοῦ ἁγ. Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου. Στὴν περίπτωση τῶν Ἱερῶν Μονῶν ἡ τέλεση τῶν δύο λειτουργιῶν γίνεται σὲ λιγότερο ἀπὸ ἕνα εἰκοσιτετράωρο, ἐνῶ ἀκόμη καὶ στὶς ἐνορίες, τὸ Μ. Σάββατο καὶ τὴν Κυριακὴ τοῦ Πάσχα, παρεμβάλλονται μεταξὺ τῶν δύο λειτουργιῶν λιγότερες ἀπὸ 15 ὧρες.

Μάλιστα τὸ Τυπικὸν τῆς Ἱ. Μονῆς τοῦ Ἁγίου Σάββα ὁρίζει ἀκόμη μικρότερο χρονικὸ διάστημα μεταξὺ τῆς τελέσως τῶν δύο λειτουργιῶν κατὰ τὴν ἑορτὴ τῆς Ἀναστάσεως.

6. Μήπως ὅμως παραβιάζεται ὁ Ζ΄ Ἀποστολικὸς κανόνας, ποὺ ὁρίζει νὰ μὴν ἑορτάζουμε τὸ Πάσχα (τὸ «Νομικὸν Φάσκα») μαζὶ μὲ τὸ Ἑβραϊκό, ἀλλὰ πάντοτε μετὰ ἀπὸ αὐτό;

• Φέτος τὸ Ἑβραϊκὸ (Νομικὸ) Πάσχα ἑορτάσθηκε ἤδη στὶς 27 Μαρτίου – 4 Ἀπριλίου (βλ. σχετικὰ δημοσιεύματα στὰ ΜΜΕ). Δὲν θὰ ἑορτασθεῖ τὴν 1η Μαΐου. Ἡ ἡμερομηνία αὐτὴ ὑπάρχει βέβαια στὸ «Πασχάλιον» (βλ. Μ. Ὡρολόγιον), ἀλλὰ δὲν ἰσχύει, ἀφοῦ ἡ ἐπίσημη Ἰουδαϊκὴ θρησκεία δὲν ὑπολογίζει μὲ τὸν ἴδιο τρόπο τὸν ἑορτασμὸ τοῦ Πάσχα.

Οἱ ἅγιοι ἀπόστολοι καὶ εὐαγγελιστὲς στὴν πλειοψηφία τους δὲν πολυπραγμονοῦν γιὰ τὸν ἀκριβῆ χρόνο τῆς Ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου. Ἐπικεντρώνουν τὴν προσοχή τους στὸν ἴδιο τὸν Ἀναστάντα. Καλύτερα νὰ μιμηθοῦμε αὐτούς, γιὰ νὰ ἑορτάσουμε τὸ Πάσχα σύμφωνα μὲ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ καὶ ὄχι «ἐν ζύμῃ» κακίας, ἀλληλοκατηγορίας ἢ καὶ φαρισαϊκῆς τυπολατρείας.

Γιὰ νὰ ἑορτάσουμε μὲ πνεῦμα ἀληθείας, ἀγάπης καὶ ἐλευθερίας, ποὺ ἐκπηγάζει ἀπὸ τὴν Τριήμερο Ἔγερση τοῦ Κυρίου μας.

Καλὴ Ἀνάσταση!

Πηγη: www.Romfea.gr (26-04-2021)

 

ΜΕΓΑΛΗ ΔΕΥΤΕΡΑ ΒΡΑΔΥ (1ο)

Συχωρησις

Συγχώρησις

1ος λόγος τοῦ σταυροῦ

«Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς· οὐ γὰρ οἴδασι τί ποιοῦσι» (Λουκ. 23,34)

Ἂς δοξάσουμε τὸ Θεό, ἀγαπητοί μου, διότι παρ᾿ ὅλη τὴν ἀτέλεια καὶ ἁμαρτωλότητά μας μᾶς ἀξιώνει νὰ εἰσέλθουμε στὴν ἑβδομάδα αὐτή. Ὀνομάζεται Μεγάλη Ἑβδομάδα ὄχι γιὰ τὸ μῆκος τῶν ὡρῶν της ἀλλὰ γιὰ τὴ σημασία ὅσων συνέβησαν κατ᾽ αὐτήν· αὐτὰ ἑορτάζουμε οἱ ὀρθόδοξοι στοὺς ναούς μας. Εἶνε γεγονότα κοσμογονικά, μπροστὰ στὰ ὁποῖα ὠχριοῦν καὶ ἐκμηδενίζονται τὰ γεγονότα τῆς ἀνθρωπίνης ἱστορίας. Ἐκεῖνα λησμονοῦνται, «γενεαὶ πᾶσαι» ὅμως ὑμνοῦν καὶ θὰ ὑμνοῦν (ἐγκώμ. Μ. Σαβ.) ὅσα συνέβησαν τὴ Μεγάλη Ἑβδομάδα. Ὅπως λέει ὁ ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης, ὁ Κύριος ἐπάνω στὸ Γολγοθᾶ ἄνοιξε σχολεῖο καὶ ἕδρα του ἔκανε τὸ σταυρό. «Ἐὰν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς», εἶπε ὁ ἴδιος, «πάντας ἑλκύσω πρὸς ἐμαυτόν» (Ἰω. 12,32). Κι ὅπως εἶπε ἕνας νεώτερος φιλόσοφος, ὁ σταυρὸς εἶνε μαγνήτης, ὁ ὑπέρθειος μαγνήτης, ποὺ ἑλκύει τὶς ἐκλεκτὲς ψυχὲς ὅπως ὁ φυσικὸς μαγνήτης ἑλκύει τὰ μέταλλα. Μόνο χυδαῖες ψυχὲς δὲν ἑλκύονται ἀπὸ τὸ μεγαλεῖο τοῦ Θεανθρώπου. Ὁ Χριστός μας λοιπὸν πάνω ἀπ᾽ τὸ σταυρὸ ἄνοιξε τὰ χείλη του καὶ μίλησε ἑπτὰ φορές. Καὶ ἀπορεῖ κανείς, πῶς βρῆκε τὴν ψυχραιμία, ἠρεμία, νηφαλιότητα, ἀπάθεια, νὰ πῇ τοὺς λόγους αὐτούς, ποὺ καθένας εἶνε κ᾽ ἕνα θαῦμα. Πρέπει νὰ τοὺς νιώσουμε βαθειά, νὰ γίνουν βίωμά μας, νὰ «συσταυρωθῶμεν» κ᾽ ἐμεῖς μαζί του ὅπως ψάλλουν οἱ ὡραῖοι ὕμνοι (Μ. Δευτ. αἶν.). Ἂς τολμήσουμε νὰ ῥίξουμε μιὰ ματιὰ σὲ καθέναν ἀπὸ τοὺς ἑπτὰ λόγους ποὺ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς εἶπε πάνω ἀπ᾽ τὸ σταυρό. Ἀρχίζουμε ἀπὸ τὸν πρῶτο λόγο, τὸ «Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς· οὐ γὰρ οἴδασι τί ποιοῦσι» (Λουκ. 23,34).

Κάτω ἀπὸ ποιές συνθῆκες εἶπε ὁ Χριστὸς αὐτὸ τὸ λόγο; Τὸν εἶπε ἐνῷ κρεμόταν στὸ ξύλο τοῦ σταυροῦ, κι ἀπὸ κάτω ὄχι ἄνθρωποι ἀλλὰ θηρία ὠρύονταν, βλαστημοῦσαν, ἀσχημονοῦσαν ἐναντίον του. Καὶ ὁ Χριστός, ποὺ εἶνε Θεός, τί μποροῦσε νὰ κάνῃ; Μποροῦσε νὰ στείλῃ λεγεῶνες ἀγγέλων καὶ ἀρχαγγέλων νὰ τοὺς σαρώσῃ, μποροῦσε ν᾽ ἀνοίξῃ χάσμα καὶ ἡ γῆ νὰ τοὺς καταπιῇ ζωντανούς, μποροῦσε νὰ τοὺς καταρασθῇ, μποροῦσε… Δὲν ἔκανε τίποτε ἀπ᾽ αὐτά. Ἀλλὰ ἄνοιξε τὸ ἄχραντό του στόμα, καὶ ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς του εἶπε· «Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς· οὐ γὰρ οἴδασι τί ποιοῦσι». Προσευχήθηκε ὑπὲρ τῶν σταυρωτῶν του· προσευχήθηκε γιὰ τοὺς ἀρχιερεῖς γραμματεῖς καὶ φαρισαίους, γιὰ τοὺς στρατιῶτες τὸν ἑκατόνταρχο καὶ τὸν Πιλᾶτο, γιὰ τὸ λαὸ ἐκεῖνον ποὺ τὴν ἡμέρα τῶν Βαΐων φώναζε «Ὡσαννά» καὶ ὕστερα φώναξε «Σταύρωσον σταύρωσον αὐτόν» (Μᾶρκ. 11,9. Ἰω. 19,6). Καθένας ἀπ᾽ αὐτοὺς βέβαια εἶχε τὴν εὐθύνη του, κι ὁ ἴδιος ὁ Χριστὸς βαθμολόγησε τὴν εὐθύνη καὶ τὴν ἐνοχή τους. Ἄλλη ἡ ἐνοχὴ τοῦ Ἰούδα καὶ ἄλλη τοῦ Πιλάτου. Ἔχεις κ᾽ ἐσὺ εὐθύνη, Πιλᾶτε, ὑπογράφοντας τὴν καταδίκη μου, εἶπε, ἀλλὰ μεγαλύτερη εὐθύνη ἔχει αὐτὸς ποὺ μὲ παρέδωσε σ᾽ ἐσένα (βλ. Ἰω. 19,11). Εὐθύνη ἔχουν ὅλοι. Καὶ ὑπὲρ ὅλων προσευχήθηκε. Βρῆκε μάλιστα γι᾽ αὐτοὺς τὴν πιὸ ἰσχυρὴ καὶ πειστικὴ δικαιολογία, ὅτι «δὲν ξέρουν τί κάνουν», ἔχουν ἄγνοια. Καὶ πράγματι πολλοὶ ἀπ᾽ αὐτοὺς ἔπειτα μετανόησαν. Ὅταν μετὰ τὴν Ἀνάστασι ὁ ἀπόστολος Πέτρος κήρυξε σ᾽ αὐτούς, ἄλλαξαν, πίστεψαν καὶ ὁ Χριστὸς τοὺς δέχθηκε στὴν Ἐκκλησία του.

Συγχώρησις! Αὐτὸ μᾶς διδάσκει ὁ Χριστὸς μὲ τὸν πρῶτο λόγο του πάνω ἀπ᾽ τὸ σταυρό. Μεγάλο πρᾶγμα ἡ συγχώρησις. Ἀκόλουθοι καὶ μιμηταὶ τοῦ Χριστοῦ στὴν ἀρετὴ τῆς συγχωρήσεως ἦταν οἱ ἀπόστολοι. Ὁ πρωτομάρτυρας Στέφανος, ἐνῷ τὸν λιθοβολοῦσαν, προσευχόταν στὸν οὐράνιο Πατέρα· «Κύριε, μὴ στήσῃς αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν ταύτην» (Πράξ. 7,60). Μιμητὴς ἀκόμα ἦταν ὁ ἀπόστολος Παῦλος, πού, ἐνῷ διωκόταν ἀπὸ τοὺς ὁμοφύλους του προσευχόταν γι᾽ αὐτοὺς λέγοντας· Σὲ παρακαλῶ, Κύριε, βάλε ἐμένα στὴν κόλασι καὶ βάλε στὸν παράδεισο τοὺς συμπατριῶτες μου (βλ. ῾Ρωμ. 9,3). Μεγάλες ψυχές! Ἔχουμε παραδείγματα καὶ ἀπὸ τὴ ζωὴ τοῦ ἔθνους μας. Στὸ Μεσολόγγι οἱ ἥρωες ὑπερασπισταί του τὴν παραμονὴ τῶν Βαΐων ἐτέλεσαν νύχτα τὴ θεία λειτουργία στὸ ναὸ τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς. Ἐκεῖ ἀλληλοσυγχωρήθηκαν, φιλήθηκαν, καὶ κοινώνησαν τὰ ἄχραντα μυστήρια ἀπὸ τὰ χέρια τοῦ ῾Ρωγῶν Ἰωσήφ. Ἦταν μία θεία κοινωνία σπάνια, ποὺ τὰ δάκρυά τους ἔπεφταν μέσα στὸ δισκοπότηρο κι ἀναμειγνύονταν μὲ τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ. Μετὰ πλέον δὲν ἦταν ἄνθρωποι· ἥρωες ἦταν, «λέοντες πῦρ πνεόντες» κατὰ τὴ φράσι τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόμου. Καὶ ἐξώρμησαν, διέσπασαν τὸν κλοιό, καὶ προκάλεσαν τὸν παγκόσμιο θαυμασμό. Συγχώρησαν, καὶ συγχωρήθηκαν. Παράδειγμα συγχωρήσεως δίνει ἐπίσης ὁ Γέρος τοῦ Μοριᾶ, ὁ ἀθάνατος Κολοκοτρώνης. Ὅταν οἱ ἐχθροί του σκότωσαν τὸ γυιό του τὸν Πᾶνο, αὐτὸς δὲν ἐκδικήθηκε τὸ φονιᾶ. Φάνηκε εὐγενὴς καὶ μακρόθυμος. Μιὰ μέρα μάλιστα τὸν πῆρε καὶ τὸν ἔφερε στὸ σπίτι. Κι ὅταν ἡ μάνα του εἶδε τὸ φονιᾶ, λέει· –Παιδί μου, τί κάνεις; τὸ φονιᾶ μοῦ ἔφερες ἐδῶ; Κι αὐτὸς τί εἶπε· –Σώπα, μάνα· αὐτὸ εἶνε τὸ καλύτερο μνημόσυνο γιὰ τὸν σκοτωμένο!

Ἂς ἔλθουμε ὅμως τώρα, ἀγαπητοί μου, στὴν σκληρὴ ἐποχή μας, ποὺ δυστυχῶς δὲν δίνει συγχώρησι. Δύο ῥήματα δὲν γνωρίζει νὰ πῇ, τὸ «εὐχαριστῶ» καὶ τὸ «συγχωρῶ». Μύρια καλὰ νὰ κάνῃς, εὐχαριστῶ δὲν ἀκοῦς. Σπάνιες οἱ εὐγνώμονες ψυχές, οἱ ἄλλοι τίποτα. Τὴν ἀγνωμοσύνη εἰσπράττουν σήμερα σὲ μεγάλο βαθμὸ ἰδίως οἱ γονεῖς. Δὲν γνωρίζει λοιπὸν ἡ ἀνθρωπότης τὸ «εὐχαριστῶ»· ἀλλ᾽ οὔτε καὶ τὸ «συγχωρῶ» γνωρίζει. Ἡ κακία εἶνε βαθειὰ ῥιζωμένη στὶς ψυχές, ἐνῷ ὁ Χριστὸς μᾶς λέει, ὅτι μᾶς συμφέρει νὰ συγχωροῦμε, γιατὶ ἂν δὲν συγχωρήσουμε τὸν ἄλλο δὲν θὰ συγχωρηθοῦμε κ᾽ ἐμεῖς (βλ. Ματθ. 6,12,14-15· 18,21-35. Μᾶρκ. 11,25-26). Θέλετε παραδείγματα; Πρὸ ἡμερῶν ἦρθαν στὴ μητρόπολι μιὰ νύφη, νέα γυναίκα, μαζὶ μὲ τὴν πεθερά της, ἡ ὁποία τὴν ὑπέβαλλε σὲ μαρτύριο. Δὲν θέλω ἐδῶ νὰ κάνω ψυχανάλυσι ἐπὶ τοῦ φαινομένου ποὺ λέγεται πεθερά. Μέσα στὶς ἑκατὸ –τί λέω–, μέσα στὶς χίλιες πεθερὲς μία εἶνε εὐγενὴς ἐξαίρεσις· οἱ ἄλλες ζηλεύουν, γιατὶ κατὰ τὸ λόγο τοῦ Κυρίου ὁ νέος ἀγαπάει πλέον τὴ γυναῖκα του περισσότερο ἀπὸ τοὺς γονεῖς του (Γέν. 2,24. Ματθ. 19,5. Μᾶρκ. 10,7. Ἐφ. 5,31). Δὲν τὸ ὑποφέρουν. Μιὰ αἰτία τῶν διαζυγίων εἶνε ἡ κακία τῆς πεθερᾶς. Προσπάθησα λοιπὸν νὰ τὶς συμφιλιώσω. Λέω τῆς νέας· Κάνε της μιὰ μετάνοια. Τῆς ἔκανε. –Μάνα, λέει, συχώρεσέ με. –Ὄχι…! ἐπέμενε ἡ πεθερά. Κι αὐτὴ δὲν ἀποκλείεται ὅμως νὰ εἶνε καὶ μέσ᾿ στὴν ἐκκλησία, χωρὶς συναίσθησι τῆς ἁμαρτίας της. Ἄλλο παράδειγμα. Στὴ Μάνη ὑπάρχει τὸ ἔθιμο τῆς ἐκδικήσεως, ἡ λεγόμενη βεντέττα. Λένε λοιπὸν ὅτι κάποτε σὲ ἡμέρα Παρασκευὴ ὡρίσθηκε ἕνας συγγενὴς νὰ σκοτώσῃ τὸν ἀντίπαλο. Καὶ γιὰ νὰ μὴ μείνῃ νηστικὸς ὅσο θὰ παραμονεύῃ, ἡ μάνα του τοῦ ἑτοίμασε φαγητὸ νηστήσιμο! Τὸ ὅτι θὰ σκότωνε ἄνθρωπο δὲν ἦταν τίποτα, τὸ νὰ καταλύσῃ ὅμως ἦταν ἁμαρτία!… Αὐτὴ εἶνε ἡ ὑποκριτικὴ θρησκεία.

Συγγνώμη λοιπὸν νὰ ζητήσουμε ὅλοι καὶ μάλιστα τὶς ἅγιες αὐτὲς ἡμέρες. Νὰ μιμηθοῦμε τὸν Θεάνθρωπο, ὅπως ἔκανε ὁ ἀπόστολος Παῦλος ποὺ μᾶς προτρέπει· «Μιμηταί μου γίνεσθε, καθὼς κἀγὼ Χριστοῦ» (Α΄ Κορ. 11,1). Ἂς ποῦμε κ᾽ ἐμεῖς στὸν οὐράνιο Πατέρα γιὰ ὅποιους τυχὸν μᾶς ἔβλαψαν ἢ ἀδίκησαν· «Ἄφες αὐτοῖς». Ἂν θέλῃ ὁ Θεός, θὰ συνεχίσουμε νὰ ἑρμηνεύουμε ἕναν – ἕνα τοὺς ἑπτὰ λόγους ποὺ εἶπε ὁ πάσχων Χριστὸς ἀπὸ τὸ ὕψος τοῦ σταυροῦ. Ἐξηγήσαμε τώρα ἐδῶ (α΄) τὸ «Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς…»· πολὺ λίγα εἴπαμε, γιατὶ κάθε λόγος τοῦ Χριστοῦ μας εἶνε πέλαγος νοημάτων καὶ μάλιστα οἱ τελευταῖοι αὐτοὶ λόγοι του. Στὴ συνέχεια θὰ ἐξηγήσουμε (β΄) τὸ «Γύναι, ἴδε ὁ υἱός σου» καὶ «Ἰδοὺ ἡ μήτηρ σου» (Ἰω. 19,26-27), κατόπιν (γ΄) τὸ «Ἀμὴν λέγω σοι, σήμερον μετ᾽ ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ» (Λουκ. 23,43), ἔπειτα (δ΄) τὸ «Ἠλὶ ἠλί, λιμά σαβαχθανί; τοῦτ᾽ ἔστι, Θεέ μου Θεέ μου, ἱνατί με ἐγκατέλιπες;» (Ματθ. 27,46), ἔπειτα (ε΄) τὸ «Διψῶ» (Ἰω. 19,28), καὶ τέλος (στ΄) τὸ «Τετέλεσται» (ἔ.ἀ. 19,30). Ὑπολείπεται (ζ΄) τὸ «Πάτερ, εἰς χεῖράς σου παρατίθεμαι τὸ πνεῦμά μου» (Λουκ. 23,46). Μὲ τὰ κηρύγματα αὐτὰ δὲν κάνουμε φιλολογία ἢ φιλοσοφία, δὲν μιλοῦμε ῥητορικὰ ἢ ποιητικά, οὔτε μὲ γλῶσσα Δημοσθένους οὔτε μὲ γλῶσσα Ὁμήρου· θὰ μπορούσαμε νὰ τὸ κάνουμε, ἀλλὰ δὲν θέλουμε. Προσπαθοῦμε νὰ μιλήσουμε ἁπλᾶ, ὅπως μίλησε ὁ ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός, ὥστε αὐτὰ ποὺ λέμε νὰ γίνουν βιώματα καὶ νὰ τὰ ἐφαρμόσουμε πρὸς δόξαν Θεοῦ· ὅν, παῖδες Ἑλλήνων, ὑμνεῖτε καὶ ὑπερυψοῦτε εἰς πάντας τοὺς αἰῶνας· ἀμήν.

(†) ἐπισκόπου Φλωρίνης Αὐγουστῖνου Καντιώτη

«Ἀποφάσεις τῆς Διαρκοῦς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς 20.4.2021 ὡς πρός τήν λειτουργία τῶν Ἱερῶν Ναῶν κατά τήν περίοδο τῆς Μεγάλης Ἑβδομάδος καί τοῦ Πάσχα»

 ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ 3041

Πρός
τούς Σεβασμιωτάτους Μητροπολίτας
τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος
Εἰς τάς Ἕδρας αὐτῶν

ΘΕΜΑ: «Ἀποφάσεις τῆς Διαρκοῦς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς 20.4.2021 ὡς πρός τήν λειτουργία τῶν Ἱερῶν Ναῶν κατά τήν περίοδο τῆς Μεγάλης Ἑβδομάδος καί τοῦ Πάσχα»

Σεβασμιώτατε ἐν Χριστῷ ἀδελφέ,
Κατόπιν Συνοδικῆς Ἀποφάσεως, ἡ ὁποία ἐλήφθη κατά τήν Συνεδρίαση τῆς Διαρκοῦς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς 20ῆς μηνός Ἀπριλίου ἐ.ἔ., σᾶς γνωρίζουμε ὅτι ἡ Ἱερά Σύνοδος ἀπεφάσισε ὅπως σᾶς ἀποστείλει τήν παροῦσα, ἡ ὁποία διαλαμβάνει τά τῆς λειτουργίας τῶν Ἱερῶν Ναῶν ἀπό τήν Κυριακή τῶν Βαΐων 26η Ἀπριλίου ἕως καί τήν Δευτέρα τοῦ Θωμᾶ 10η Μαΐου ἐ.ἔ.:
1) Κατά τήν εἴσοδο στόν Ἱερό Ναό πρέπει νά ἐφαρμόζεται, μέ τήν ἐπιτήρηση εἰδικῶς ἐξουσιοδοτηθέντος ἐπί τούτῳ προσώπου, ἡ τήρηση τῆς ἀποστάσεως τῶν δύο (2) μέτρων μεταξύ τῶν πιστῶν. Ἡ παρουσία πιστῶν ἐντός τῶν Ἱερῶν Ναῶν θά εἶναι σύμφωνη μέ τήν ἀναλογία τοῦ ἑνός (1) προσώπου ἀνά εἴκοσι πέντε (25) τ.μ. ἐπιφανείας καί μέ ἐλάχιστη ἀπόσταση δύο (2) μέτρων μεταξύ τους, μέ μέγιστο ἐπιτρεπόμενο ἀριθμό πιστῶν τά ἑκατό (100) πρόσωπα. Κατά τόν ὑπολογισμό τῶν ὡς ἄνω προσώπων ἐξαιροῦνται οἱ Λειτουργοί καί τό προσωπικό τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ (ἱεροψάλτες, νεωκόροι, ἐπίτροποι κ.λπ.).
2) Οἱ πιστοί, κατά τήν διάρκεια τῆς παραμονῆς τους στόν Ἱερό Ναό, ὑποχρεοῦνται νά φοροῦν διπλό προστατευτικό κάλυμμα προσώπου (μάσκα ὑφασμάτινη καί χειρουργική) ἤ μονή μάσκα τύπου Ν95, τήν ὁποία θά ἀφαιροῦν μόνο γιά τήν Θεία Μετάληψη. Ἐάν κάποιος πιστός κατά τήν διάρκεια τῆς παραμονῆς του στόν Ἱερό Ναό παρουσιάσει συμπτώματα ἀσθενείας, ἐπιβάλλεται ἡ ἄμεση καί ἀσφαλής ἀπομάκρυνσή του ἤ, ἐφ’ ὅσον τοῦτο δέν εἶναι δυνατόν, ἡ ἀσφαλής μετακίνησή του σέ αὐτοτελῆ χῶρο, μέ σκοπό νά ἀποφευχθεῖ ἡ ἐπαφή του μέ ἄλλα πρόσωπα. Πρός ἀντιμετώπιση τέτοιου εἴδους φαινομένων, κρίνεται ὑποχρεωτική ἡ πρόβλεψη γιά τήν ὕπαρξη καταλλήλου χώρου (π.χ. γραφεῖο, χῶρος στό πνευματικό κέντρο κ.λπ.) μέ ἐπαρκῆ ἐξαερισμό, ὅπου θά ὑπάρχουν μάσκες, χαρτομάνδηλα, πλαστική σακούλα γιά τήν ἀπόρριψη ὑγειονομικοῦ ὑλικοῦ καί ἀντισηπτικό διάλυμα χειρῶν.
3) Πρός τόν σκοπό τῆς ἐνημερώσεως καί διευκολύνσεως τῶν πιστῶν, ἀλλά καί τῆς πιστῆς ἐφαρμογῆς τῶν προβλεπομένων ὑγειονομικῶν μέτρων, τά Ἐκκλησιαστικά Συμβούλια ὅλων τῶν Ἱερῶν Ναῶν ὑποχρεοῦνται νά ἀναρτοῦν στούς πίνακες ἀνακοινώσεων ἤ/καί στίς ὑπάρχουσες ἱστοσελίδες τους τά ἑξῆς: α) τόν συνολικό ἀριθμό τῶν πιστῶν, οἱ ὁποῖοι δύνανται νά παρευρίσκονται ταυτοχρόνως ἐντός τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ, συμφώνως πρός τίς ἀνωτέρω ὑγειονομικές ὑποδείξεις, β) τό ὡράριο τελέσεως τῶν Ἱερῶν Ἀκολουθιῶν καί γ) τό ὡράριο κατά τό ὁποῖο ὁ Ἱερός Ναός θά παραμένει ἀνοικτός γιά τήν προσέλευση τῶν πιστῶν.
4) Σέ περίπτωση κατά τήν ὁποία ὁ ἀριθμός τῶν προσελθόντων πιστῶν ὑπερβαίνει τόν ἐπιτρεπόμενο γιά τούς εἰσερχομένους στούς Ἱερούς Ναούς, οἱ πιστοί δύνανται νά παραμένουν στόν προαύλιο χῶρο προσευχόμενοι καί τηρῶντας ὑποχρεωτικῶς ἀπόσταση τουλάχιστον δύο (2) μέτρων μεταξύ τους καί ἀνά δέκα (10) τ.μ. ἐπιφανείας, ἀφοῦ θά ἔχουν τεθεῖ σέ λειτουργία τά ἐξωτερικά μεγάφωνα τῶν Ἱερῶν Ναῶν, στό προβλεπόμενο ἐπίπεδο ἐκπομπῆς ἤχου. Ὅπου οἱ συνθῆκες εὐνοοῦν, ἐπιτρέπεται καί ἡ τέλεση ὑπαιθρίων Ἱερῶν Ἀκολουθιῶν τῇ ἀδείᾳ τοῦ οἰκείου Ἀρχιερέως.
5) Στίς εἰσόδους τῶν Ἱερῶν Ναῶν θά τοποθετηθοῦν ἀντισηπτικά/ἀπολυμαντικά γιά τήν ὑποχρεωτική ἀπολύμανση τῶν χειρῶν ὅλων τῶν εἰσερχομένων, ἐνῶ σέ ἐμφανές σημεῖο τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ θά τοποθετηθεῖ καί ὁ προβλεπόμενος ἀναγκαῖος ἐξοπλισμός ὑγιεινῆς (χαρτομάνδηλα, χάρτινες πετσέτες κ.λπ.).
6) Οἱ θρησκευτικοί λειτουργοί, οἱ ἱεροψάλτες καί τό προσωπικό τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ (νεωκόροι κ.λπ.) θά ὑποβάλλονται δίς τῆς ἑβδομάδος σέ εἰδική ἐξέταση κορωνοϊοῦ (μοριακό ἤ γρήγορο ἤ ἀτομικό τέστ) καί θά ἐνημερώνουν ἁρμοδίως τήν οἰκεία Ἱερά Μητρόπολη τόσο γιά τήν πραγματοποίησή του, ὅσο καί γιά τό ἀποτέλεσμα, τό ὁποῖο, ἐφ᾿ ὅσον εἶναι θετικό, θά συνεπάγεται τήν ἀκριβῆ τήρηση ὅλων τῶν ὑγειονομικῶν πρωτοκόλλων.
7) Ὑποχρεοῦνται ἅπαντες οἱ θρησκευτικοί λειτουργοί, οἱ ἱεροψάλτες καί τό προσωπικό τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ (νεωκόροι κ.λπ.), καθώς καί τά ὄργανα διοικήσεως (ἐπίτροποι) καί οἱ ἐθελοντές (ἱερόπαιδες κ.λπ.) νά φέρουν τά ὑπό τοῦ νόμου προβλεπόμενα μέτρα προστασίας (μάσκα, γάντια κ.λπ.), ἐξαιρουμένων μόνο τῶν θρησκευτικῶν λειτουργῶν καί τῶν ἱεροψαλτῶν κατά τήν ὥρα τελέσεως τῶν Ἱερῶν Ἀκολουθιῶν. Ὁ ἀριθμός τῶν ἱεροψαλτῶν κάθε ἀναλογίου δέν δύναται νά ὑπερβαίνει τόν ἀριθμό τῶν τριῶν (3), ἐνῶ εἶναι ἐπιβεβλημένο νά τηρεῖται μεταξύ τους ἀπόσταση τριῶν (3) μέτρων.
8) Ὅπου παρέχεται ἡ δυνατότητα διευθετήσεως τοῦ χώρου ἑκάστου Ἱεροῦ Ναοῦ μέ σκοπό τήν παρουσία τῶν πιστῶν συμφώνως πρός τήν ὡς ἄνω ἀναλογία τοῦ ἑνός (1) προσώπου ἀνά εἴκοσι πέντε (25) τ.μ. ἐπιφανείας καί μέ ἐλάχιστη ἀπόσταση δύο (2) μέτρων μεταξύ τους, πρέπει νά διατηροῦνται ἐντός τῶν Ἱερῶν Ναῶν μόνο τά ἀντιστοιχοῦντα στούς προσερχομένους καθίσματα. Τά περισσεύοντα καθίσματα καλό εἶναι νά μεταφέρονται ἐκτός αὐτῶν.
9) Ὁ φυσικός ἐξαερισμός τῶν Ἱερῶν Ναῶν εἶναι ὑποχρεωτικός κατά τήν διάρκεια ὅλων τῶν Ἱερῶν Ἀκολουθιῶν, ἐνῶ εἶναι ἀπολύτως ἀπαραίτητη ἡ συχνή καί σχολαστική καθαριότητα τῶν Ἱερῶν Ναῶν, καθώς καί ἡ τακτική ἀπολύμανση τῶν σημείων καί τῶν ἐπιφανειῶν τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ ὅπου παρατηρεῖται συχνή πρόσβαση τῶν πιστῶν.
10) Κατά τήν προσέλευση στήν Θεία Μετάληψη, τήν διανομή τοῦ ἀντιδώρου καί ἄλλων εὐλογιῶν ἀπαιτεῖται, μέ εὐθύνη τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Συμβουλίου, νά τηρεῖται μέ ἀκρίβεια ἡ προβλεπόμενη ἀπόσταση τῶν δύο (2) μέτρων μεταξύ τῶν πιστῶν.
11) Λόγῳ τῆς ἀπαγορεύσεως κυκλοφορίας, οἱ ἑσπερινές Ἱερές Ἀκολουθίες τῆς Μεγάλης Ἑβδομάδος ἀπό τήν Κυριακή τῶν Βαΐων ἕως καί τήν Μεγάλη Τετάρτη θά ἀρχίζουν στίς 6.30 μ.μ.
Τό ἑσπέρας τῆς Μεγάλης Πέμπτης, ἡ Ἱερά Ἀκολουθία τοῦ Νιπτῆρος θά ἀρχίσει στίς 5.30 μ.μ.
Τό ἑσπέρας τῆς Μεγάλης Παρασκευῆς, ἡ Ἱερά Ἀκολουθία τοῦ Ἐπιταφίου θά ἀρχίσει στίς 6.00 μ.μ.
12) Ἡ Λιτάνευση τοῦ Ἐπιταφίου θά πραγματοποιηθεῖ μόνο πέριξ τῶν Ἱερῶν Ναῶν, δίχως τόν σχηματισμό πομπῆς ἀπό τούς πιστούς, οἱ ὁποῖοι θά πρέπει νά παραμείνουν στίς θέσεις τους, ἤ τήν πραγματοποίηση οἱασδήποτε πομπῆς μακράν τῶν Ἱερῶν Ναῶν ἤ «συγκεντρώσεως» τῶν Ἐπιταφίων σέ πλατεῖες καί ἄλλους ἀνοικτούς χώρους.
13) Τήν Μεγάλη Πέμπτη καί τήν Μεγάλη Παρασκευή, ὁπότε παρουσιάζεται ἔντονη προσέλευση πιστῶν γιά τήν προσκύνηση τοῦ Ἐσταυρωμένου καί τοῦ Ἐπιταφίου, οἱ πιστοί θά προσέρχονται πρός προσκύνηση τηρῶντας μέ ἀκρίβεια τήν προβλεπόμενη ἀπόσταση τῶν δύο (2) μέτρων μεταξύ τους καί φορῶντας προστατευτική μάσκα. Συνιστᾶται ἡ τοποθέτηση τῶν ἱερῶν αὐτῶν σεβασμάτων τῆς Πίστεως στά Πρόπυλα τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ, πρός ἀποφυγή συνωστισμοῦ. Ἰδίως κατά τήν Μεγάλη Παρασκευή, ὁ Ἐπιτάφιος θά μεταφερθεῖ στά Πρόπυλα ἀμέσως μετά τήν ψαλμώδηση τῶν ἀναστασίμων εὐλογηταρίων καί θά παραμείνει ἐκεῖ πρός προσκύνηση ἀπό τούς πιστούς ἕως τό τέλος τῆς Δοξολογίας, ὁπότε καί θά πραγματοποιηθεῖ ἡ λιτάνευση τοῦ Ἐπιταφίου πέριξ τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ.
14) Τό βράδυ τοῦ Μεγάλου Σαββάτου θά τηρηθεῖ τό ἑξῆς Τυπικό:
α) 8.10 μ.μ.: Ἔναρξη Ἀκολουθίας Παννυχίδος.
β) 8.45 μ.μ.: «Δεῦτε λάβετε φῶς» ἀπό Ὠραίας Πύλης.
γ) 9.00 μ.μ.: «Χριστός Ἀνέστη» (10 φορές) ἀπό τήν ἐξέδρα ἐκτός τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ. Μετά τό πέρας τοῦ «Χριστός Ἀνέστη», ὁ Ἱερεύς εἰσέρχεται στόν Ἱερό Ναό, ἐνῶ οἱ ἱεροψάλτες ψάλλουν τό Δοξαστικό Τροπάριο τῶν Αἴνων «Ἀναστάσεως ἡμέρα», μετά τό τέλος τοῦ ὁποίου θά ἀναγνωσθεῖ ἀπό Ὠραίας Πύλης ὁ Κατηχητικός Λόγος τοῦ Ἱεροῦ Χρυσοστόμου.
Στήν συνέχεια θά ψαλεῖ τό Ἀπολυτίκιο τοῦ Ἱεροῦ Χρυσοστόμου καί κατόπιν αὐτοῦ θά ἀρχίσει ἀπ᾿ εὐθείας ἡ Ἀναστάσιμη Θεία Λειτουργία.
15) Ὅπου ὑφίστανται περισσότεροι ἀπό ἕνας Ἐφημέριοι, συνιστᾶται ἡ τέλεση περισσοτέρων Ἱερῶν Ἀκολουθιῶν κατά τήν ἴδια ἡμέρα, σύμφωνα μέ τήν ἐκκλησιαστική συνήθεια καί πρακτική.
16) Συνιστᾶται ἡ μετά λιτότητος καί ἁπλότητος τέλεση τῶν Ἱερῶν Ἀκολουθιῶν, σύμφωνα μέ τό ἦθος καί τήν παράδοση τῆς Ὀρθοδόξου Καθολικῆς Ἐκκλησίας καί μέ τήν ἀνάλογη χρονική ἀγωγή ἐκ μέρους τῶν ἱεροψαλτῶν, γιά τόν προφανῆ λόγο τῆς ἀποφυγῆς πολυώρου συγχρωτισμοῦ τῶν πιστῶν. Τό ἴδιο θά ἰσχύσει καί γιά τίς μεγάλες Πανηγύρεις τῆς Ἀναστάσιμης περιόδου.
17) Ὅσοι ἀπό τούς πιστούς ἀνήκουν σέ ὑγειονομικῶς εὐπαθεῖς ὁμάδες (ἡλικιωμένοι, ἀσθενεῖς πάσχοντες ἀπό ἀναπνευστικά προβλήματα ἤ σακχαρώδη διαβήτη ἤ καρδιαγγειακά νοσήματα, ἀνοσοκατεσταλμένοι) παρακαλοῦνται νά ἀποφεύγουν τήν ἔξοδο ἐκ τῆς οἰκίας αὐτῶν, χάριν τῆς προστασίας τῆς ὑγείας τους. Οἱ ὑπεύθυνοι γιά τίς Ἐνορίες τους Ἱερεῖς ἔχουν εὐθύνη καί καθῆκον νά ρυθμίσουν τήν κατ᾿ οἶκον διακονία τῶν προαναφερθέντων.
18) Ὅσον ἀφορᾶ στήν τέλεση τῶν λοιπῶν Ἱερῶν Μυστηρίων Γάμου, Βαπτίσεως καί τῶν Ἐξοδίων Ἀκολουθιῶν, ἰσχύει ὁ περιορισμός τῆς συνολικῆς παρουσίας ἐννέα (9) συνολικά προσώπων ἐντός τῶν Ἱερῶν Ναῶν, ἐξαιρουμένων τῶν Ἱερέων καί τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ.
19) Ὅλα τά ἀνωτέρω ἰσχύουν: α) γιά ὅλους τούς Καθεδρικούς, Μητροπολιτικούς, Ἐνοριακούς, Προσκυνηματικούς, Κοιμητηριακούς, Ἱδρυματικούς κ.λπ. Ἱερούς Ναούς, τά Μητροπολιτικά καί Ἐνοριακά Παρεκκλήσια καί β) γιά τίς Ἱερές Μονές καί τά Ἡσυχαστήρια. Ὁ ἀριθμός πιστῶν, τόν ὁποῖον ἐπιτρέπεται νά δέχονται οἱ Ἱεροί Ναοί τῶν Μονῶν (ἀποκλειστικά καί μόνο κατά τήν ὥρα τῶν Ἀκολουθιῶν, χωρίς νά παρέχεται δυνατότητα φιλοξενίας ἤ διανυκτερεύσεως), δέν εἶναι δυνατόν νά ὑπερβαίνει τήν ἀναλογία τοῦ ἑνός (1) προσώπου ἀνά εἴκοσι πέντε (25) τ.μ. καί μέ ἀπόσταση δύο (2) μέτρων μεταξύ τους, μέ ἀνώτατο ὅριο τά ἑκατό (100) πρόσωπα.
20) Δέν ἐπιτρέπεται ἡ προσέλευση πιστῶν στά Παρεκκλήσια, τά ὁποῖα εὑρίσκονται ἐντός ἰδιωτικῶν κτημάτων, κτιρίων καί ἐπιχειρήσεων (π.χ. συγκροτημάτων κατοικιῶν, κέντρων ἐκδηλώσεων, ξενοδοχείων κ.λπ.) διότι, ὡς ἰδιωτικοί Ναοί, εἶναι προορισμένοι γιά τήν κάλυψη τῶν θρησκευτικῶν ἀναγκῶν τῶν ἰδιοκτητῶν καί τῶν οἰκείων τους.
21) Δέν ἐπιτρέπεται ἡ παράθεση δεξιώσεων στά πνευματικά κέντρα ἤ στίς αἴθουσες τῶν Ἱερῶν Ναῶν, πρός ἀποφυγή συνωστισμοῦ, καθώς καί ἡ προσφορά φαγητοῦ (πανηγύρια) κατά τήν Ἀναστάσιμη περίοδο.
Ἡ Διαρκής Ἱερά Σύνοδος ἐκφράζει μεγάλη χαρά γιά τό γεγονός ὅτι σέ ἀντίθεση μέ τήν περσινή χρονιά, ὅλοι οἱ Ἱεροί Ναοί θά παραμένουν ἀνοικτοί γιά τούς πιστούς σέ ὅλες τίς Ἱερές Ἀκολουθίες καί πρός τοῦτο προτρέπει ὅλα τά μέλη τῆς σεπτῆς Ἱεραρχίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, καί δι᾿ ὑμῶν τούς εὐλαβεῖς Κληρικούς καί τόν πιστό Ὀρθόδοξο Ἑλληνικό Λαό, γιά τήν πιστή ἐφαρμογή ὅλων τῶν ἀνωτέρω μέτρων, ὡς πρός τήν τέλεση τῆς Θείας Λατρείας, προκειμένου νά μή δημιουργηθεῖ κατά τήν περίοδο αὐτήν τό ὁποιοδήποτε ζήτημα, τό ὁποῖο μπορεῖ νά ἐξελιχθεῖ σέ πειρασμό κατά τῆς Ἁγίας μας Ἐκκλησίας.
Παρακαλεῖσθε, ἀκόμη, ὅπως ἐντείνετε τίς προσευχές καί ἱκεσίες πρός τόν Τριαδικό Θεό γιά τήν ταχεῖα θεραπεία τῶν ἀσθενῶν, γιά τόν φωτισμό καί τήν ἐνίσχυση τῶν ἰατρῶν, τοῦ νοσηλευτικοῦ προσωπικοῦ καί τῶν εἰδικῶν ἐπιστημόνων, ὅπως ἐπίσης καί γιά τήν ἀνάπαυση ὅσων ἔφυγαν ἀπό τήν ζωή ἐξαιτίας τοῦ κορωνοϊοῦ, ἀλλά καί γιά τήν γρήγορη ἀπαλλαγή τῆς Οἰκουμένης ἀπό τήν πανδημία τῆς ὀλέθριας ἀσθένειας τοῦ Covid-19.
Ἐπί πλέον, παρακαλεῖσθε καί πάλι νά ἀπέχετε ἀπό ἐμφανίσεις στά Μέσα Μαζικῆς Ἐνημερώσεως γιά ζητήματα τά ὁποῖα ἀφοροῦν στά ληφθέντα μέτρα καί παρακαλοῦμε νά συστήσετε τό αὐτό καί στούς ὑφ᾿ ὑμᾶς Κληρικούς. Τήν θέση τῆς Ἱερᾶς Συνόδου θά ἐκφράζει μόνον ὁ ἐκπρόσωπος Τύπου Αὐτῆς, Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Ἰλίου, Ἀχαρνῶν καί Πετρουπόλεως κ. Ἀθηναγόρας.
Ἐπί δέ τούτοις, εὐχόμενοι καλή δύναμη γιά τήν Μεγάλη Ἑβδομάδα καί καλή Ἀνάσταση, κατασπαζόμεθα τήν ὑμετέρα Σεβασμιότητα ἐν Κυρίῳ καί διατελοῦμεν μετ’ ἀγάπης.

† Ὁ Ἀθηνῶν Ι Ε Ρ Ω Ν Υ Μ Ο Σ, Πρόεδρος
† Ὁ Μυτιλήνης, Ἐρεσσοῦ καί Πλωμαρίου Ἰάκωβος
† Ὁ Γουμενίσσης, Ἀξιουπόλεως καί Πολυκάστρου Δημήτριος
† Ὁ Βεροίας, Ναούσης καί Καμπανίας Παντελεήμων
† Ὁ Διδυμοτείχου, Ὀρεστιάδος καί Σουφλίου Δαμασκηνός
† Ὁ Δρυϊνουπόλεως, Πωγωνιανῆς καί Κονίτσης Ἀνδρέας
† Ὁ Ξάνθης καί Περιθεωρίου Παντελεήμων
† Ὁ Ἄρτης Καλλίνικος
† Ὁ Ἰλίου, Ἀχαρνῶν καί Πετρουπόλεως Ἀθηναγόρας
† Ὁ Ζακύνθου Διονύσιος
† Ὁ Κηφισίας, Ἀμαρουσίου καί Ὠρωποῦ Κύριλλος
† Ὁ Νέας Ἰωνίας, Φιλαδελφείας, Ἡρακλείου καί Χαλκηδόνος Γαβριήλ
† Ὁ Γλυφάδας, Ἑλληνικοῦ, Βούλας, Βουλιαγμένης καί Βάρης Ἀντώνιος
Ὁ Ἀρχιγραμματεύς
† Ὁ Ὠρεῶν Φιλόθεος

Ἀκριβές Ἀντίγραφον
Ὁ Ἀρχιγραμματεύς

† Ὁ Ὠρεῶν Φιλόθεος