ΔΕΥΤΕΡΑ 25-1-2021 ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ ή ΝΑΖΙΑΝΖΗΝΟΥ

Ἡ μεγάλη βελανιδιὰ Οἱ ῥίζες της· παράγοντες ποὺ τὸν διαμόρφωσαν

Δὲν ἔχει μόνο ὁ οὐρανός, ἀγαπητοί μου, τὰ ἄστρα του, ἔχει καὶ ἡ Ἐκκλησία τὰ δικά της, ποὺ δὲν θὰ σβήσουν ποτέ· «ἐκλάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ πατρὸς αὐτῶν» (Ματθ. 13,43). Τὰ πνευματικὰ ἄστρα τῆς Ἐκκλησίας εἶνε οἱ ἅγιοί της, ποὺ εἶνε ἀμέτρητοι. Τὸν Ἰανουάριο ἑορτάζουν· τὴν 1η τοῦ μηνὸς ὁ Μέγας Βασίλειος, στὶς 4 οἱ Ἑβδομήκοντα ἀπόστολοι, στὶς 10 ὁ Γρηγόριος Νύσσης, στὶς 15 ὁ Ἰωάννης ὁ Καλυβίτης, στὶς 17 ὁ Μέγας Ἀντώνιος, στὶς 18 ὁ Μέγας Ἀθανάσιος καὶ ὁ Κύριλλος Ἀλεξανδρείας, στὶς 19 ὁ Μᾶρκος ὁ Εὐγενικὸς ποὺ ἀντέστη κατὰ τοῦ πάπα, στὶς 20 ὁ Μέγας Εὐθύμιος, στὶς 21 ὁ Μάξιμος ὁ ὁμολογητής, καὶ τέλος στὶς 30 ἑορτάζουμε «τοὺς τρεῖς μεγίστους φωστῆρας…· Βασίλειον τὸν μέγαν καὶ τὸν θεολόγον Γρηγόριον σὺν τῷ κλεινῷ Ἰωάννῃ τῷ τὴν γλῶτταν χρυσορρήμονι» (ἀπολυτ.). Γιὰ τοὺς δύο ἐκ τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν ἔχω μιλήσει ἄλλοτε· ὑπολείπεται νὰ μιλήσω γιὰ τὸν ἅγιο Γρηγόριο τὸν Θεολόγο. Τὸ θέμα μας λοιπὸν τώρα θὰ εἶνε αὐτός· ἑορτάζει ἰδιαιτέρως στὶς 25 Ἰανουαρίου καὶ μαζὶ μὲ τοὺς δύο ἄλλους συνεορτάζει στὶς 30 τοῦ μηνός.

Ὁ Γρηγόριος ὁ Θεολόγος, ἀγαπητοί μου, εἶνε μιὰ ὑψηλόκορφη βελανιδιά, ἕνα καρποφόρο δένδρο, ποὺ ἐφύτευσε ἡ δεξιὰ τοῦ Κυρίου (πρβλ. Ψαλμ. 79,16) στὸν κῆπο τῆς Ὀρθοδοξίας, δέντρο «πεφυτευμένον παρὰ τὰς διεξόδους τῶν ὑδάτων» (ἔ.ἀ. 1,3) καὶ τοῦ ὁποίου οἱ καρποὶ καὶ τὰ φύλλα εἶνε «εἰς θεραπείαν τῶν ἐθνῶν» (πρβλ. Ἀπ. 22,2). Ἀλλ᾽ ὅπως κάθε δέντρο ξεκινᾷ ἀπὸ ἕνα σπόρο καὶ κατόπιν μεγαλώνει, ἔτσι καὶ τὰ μεγάλα ἀναστήματα τῆς Ἐκκλησίας δὲν ἐμφανίζονται ξαφνικά· προηγεῖται διεργασία, παράγοντες καὶ γεγονότα ποὺ ἐπιδροῦν στὴν διαμόρφωσί τους. Προτοῦ λοιπὸν νὰ καθίσουμε κ᾽ ἐμεῖς κάτω ἀπ᾽ τὴ σκιὰ τοῦ πνευματικοῦ αὐτοῦ δέντρου, γιὰ ν᾽ ἀπολαύσουμε τὴν πνοὴ τῶν φύλλων του καὶ τοὺς καρπούς του, ἂς δοῦμε τὴ ῥίζα του· νὰ ἐξετάσουμε δηλαδὴ ποιοί παράγοντες συνετέλεσαν στὴν διαμόρφωσι τοῦ χαρακτῆρος τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ἀνδρὸς τῆς Ἐκκλησίας.

  1. Ἡ μητέρα του. Ἔχετε δεῖ φυτώρια; Εἶνε ἐκτάσεις, ὅπου καλλιεργοῦνται δεντράκια γιὰ μεταφύτευσι. Φυτώριο πνευματικὸ τῶν ἀνθρώπων εἶνε ἡ οἰκογένεια. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὀφείλει τὸ ζῆν στοὺς γονεῖς, τὸ «εὖ ζῆν» στοὺς δασκάλους, καὶ τὸ κατὰ Χριστὸν ζῆν –τὸ σπουδαιότερο– στὴν ἁγία μητέρα του, τὴ Νόννα. Ἡ Νόννα ἦλθε σὲ γάμο. Ὁ σύζυγός της δὲν ἦταν Χριστιανός, ἦταν αἱρετικός· ἀνῆκε στὴν αἵρεσι τῶν ὑψισταρίων, μεῖγμα ἰουδαϊκῶν, χριστιανικῶν καὶ εἰδωλολατρικῶν στοιχείων. Ἦταν μία «ἀγριέλαιος», μιὰ ἀγριελιά (῾Ρωμ. 11,17,24), ποὺ τὸν ἐμβολίασε ἡ πιστὴ σύζυγός του. Λιγώτερο μὲ τὰ λόγια καὶ πιὸ πολὺ μὲ τὴ ζωή της τὸν ἔκανε νὰ προσέλθῃ στὴν Ἐκκλησία, νὰ βαπτισθῇ καὶ νὰ γίνῃ ζωντανὸ μέλος της, τέλος δὲ καὶ ἐπίσκοπος· τότε ἐπίσκοποι γίνονταν καὶ ἔγγαμοι. Τὸ ζεῦγος ἦταν ἄτεκνο. Ἡ Νόννα προσευχόταν· Θεέ μου, ἂν μοῦ δώσῃς ἀγόρι, θὰ εἶνε δικό σου. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος δηλαδὴ ἦταν ἀφιερωμένος «ἐκ κοιλίας μητρὸς» αὐτοῦ (πρβλ. Γαλ. 1,15). Καρπὸς νηστείας καὶ προσευχῶν τῆς μητέρας του, «δοτός» (Α΄ Βασ. 1,11), τάμα· τὸν εἶχε τάξει ἡ μάνα του. Γεννήθηκε καὶ μεγαλώνοντας ἔδειξε σπάνια εὐφυΐα. Τὸ πρῶτο βιβλίο του ἦταν ἡ ἁγία Γραφή. Εὐτυχισμένα τὰ παιδιά, ποὺ ἀπ᾽ τὸ χέρι τῶν γονέων παίρνουν τὸ Εὐαγγέλιο. Ὅταν ἤμουν μικρός –ἂς ἐπιτραπῇ αὐτὴ ἡ ἐξομολόγησις–, μοῦ ἔφερε ὁ μακαρίτης ὁ πατέρας μου ἕνα Ψαλτήρι, καὶ μέχρι σήμερα ποὺ τὸ ἀνοίγω, δακρύζω στὴν ἀνάμνησί του.

  2. Οἱ περιπέτειές του. Ἐκτὸς ἀπὸ τὸ οἰκογενειακὸ περιβάλλον, στὴν διαμόρφωσι τοῦ χαρακτῆρος του συνετέλεσαν διάφορα γεγονότα. Δὲν ἔμεινε στὴν πατρίδα του τὴ Ναζιανζό. Ἔφυγε γιὰ σπουδὲς στὴν Καισάρεια, ὅπου πρώτη φορὰ γνωρίστηκε μὲ τὸν Μέγα Βασίλειο, μετὰ στὴν Καισάρεια τῆς Παλαιστίνης, κατόπιν στὴν Ἀλεξάνδρεια, καὶ τέλος στὴν Ἀθήνα. Στὸ ταξίδι του μὲ πλοῖο, στὸ πέλαγος μεταξὺ ῾Ρόδου καὶ Κρήτης, κινδύνευσε· καὶ τότε, νέος 18 ἐτῶν καὶ ἀβάπτιστος ἀκόμη, ὑποσχέθηκε, ἂν σωθῇ ν᾽ ἀφιερώσῃ τὸν ἑαυτό του στὸ Θεό, σύμφωνα καὶ μὲ τὸ τάμα τῆς μητέρας. Τὸ πλοῖο ἔφθασε σῷο στὸν Πειραιᾶ. Ἐκείνη ἡ θύελλα βοήθησε νὰ γεννηθῇ ἕνας ἅγιος! Ὁ ἴδιος στὰ Ἔπη – τραγούδια του λέει· Θεέ μου, πῶς ὁδηγεῖς τὸν ἄνθρωπο στὴ σωτηρία! Μυστηριώδεις οἱ δρόμοι διὰ τῶν ὁποίων ὁδηγοῦνται οἱ ἄνθρωποι στὸ Θεό. Ὅλα τὰ κατευθύνει ἡ θεία Πρόνοια πρὸς σωτηρία. Ἐπ᾽ αὐτοῦ θὰ χρειαζόταν ἰδιαίτερο κήρυγμα. Ἐδῶ ἀναφέρω μόνο τὸ ἑξῆς. Στὸ Ἅγιο Ὄρος, ποὺ πῆγα ἐπανειλημμμένως, εὐλαβεῖς μοναχοί, ποὺ ρώτησα πῶς βρέθηκαν ἐκεῖ, μοῦ ἔλεγαν· Ἤμασταν κ᾽ ἐμεῖς παιδιὰ ἄπιστα, ποὺ τὰ διέφθειρε ἡ Βαβυλώνα αὐτή. Ἀλλὰ ἔγινε ὁ ἀλβανικὸς πόλεμος καὶ –ἂς ἔχῃ δόξα ὁ Θεός– τὸ χέρι του μᾶς ἅρπαξε καὶ μᾶς ἔστειλε στὸ μέτωπο, ὅπου ἔπεφταν ὅλμοι καὶ βλέπαμε συντρόφους μας νὰ θερίζωνται σὰν τὰ στάχυα. Ἐκεῖ γονατίσαμε καὶ εἴπαμε· Παναγία, σῶσε μας! ἂν εἶνε θέλημα Θεοῦ νὰ ζήσουμε, δὲν θέλουμε πιὰ νὰ πᾶμε στὸν κόσμο· θὰ πᾶμε στὸν Ἅγιο Ὄρος, νὰ κλάψουμε τοὺς σκοτωμένους καὶ νὰ ζήσουμε κατὰ Θεόν. Καὶ ἐκπλήρωσαν τὸ τάμα τους. Ἡ περιπέτεια τοῦ πολέμου πολὺ κόσμο ὡδήγησε κοντὰ στὸν Κύριο. Ἔτσι καὶ ἡ τρικυμία μεταξὺ ῾Ρόδου καὶ Κρήτης συνετέλεσε νὰ λάβῃ τὴν ὁριστική του ἀπόφασι ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Ναζιανζηνός.

  3. Ἡ φιλία του. Ἐκτὸς ἀπὸ τὴ μητέρα καὶ τὴ φουρτούνα, συνετέλεσε σ᾽ αὐτὸ καὶ ἡ φιλία. Στὴν διεφθαρμένη Ἀθήνα ζοῦσαν νέοι, ὀπαδοὶ τῆς ἐπικουρείου θεωρίας, μὲ δασκάλους εἰδωλολάτρες καὶ μὲ πρόγραμμα τὸ «Φάγωμεν καὶ πίωμεν, αὔριον γὰρ ἀποθνῄσκομεν» (Ἠσ. 22,13 = Α΄ Κορ. 15,32). Ἐξαίρεσι μέσα στὸν φοιτητικὸ κόσμο ἀποτελοῦσε ὁ Χριστιανὸς Καππαδόκης Βασίλειος. Σοβαρός, ἀξιοπρεπής, νουνεχής, εἵλκυε τὴν ἐκτίμησι ὅλων, καὶ εἰδωλολατρῶν ἀκόμα. Μὲ τὸν Μέγα Βασίλειο γνωρίστηκε στενώτερα καὶ συνδέθηκαν μὲ ἱερὴ φιλία. Οἱ πόθοι καὶ τὰ ὄνειρά τους ταυτίσθηκαν. Ἤμασταν, ἔλεγε ὁ Γρηγόριος, μία ψυχὴ σὲ δύο σώματα. Ἔτσι κατώρθωσαν νὰ σταθοῦν κόντρα στὸ ῥεῦμα· ὁ ἕνας ἐνίσχυε τὸν ἄλλο. Καί, ὅπως λέει ὁ Γρηγόριος πάλι, Στὴν Ἀθήνα δύο δρόμους γνωρίζαμε, ἐκεῖνον ποὺ ὁδηγεῖ στὸ πανεπιστήμιο καὶ ἐκεῖνον ποὺ ὁδηγεῖ στὴν Ἐκκλησία. Ἀπευθυνόμενος στοὺς νέους λέω· Παιδιὰ ποὺ σπουδάζετε, σᾶς παρακαλῶ ἐγὼ ὁ πρεσβύτης, προσέξτε μὴ περιπλανηθῆτε στοὺς λαβυρίνθους τῆς κοσμικῆς ζωῆς, μὴ σᾶς παραπλανήσουν κακοὶ φίλοι. Συνδενθῆτε μὲ τὸ Χριστὸ καὶ μὲ φίλους ποὺ πιστεύουν σ᾽ αὐτόν. Ἐξομολογεῖσθε τὰ ἁμαρτήματά σας σὲ καλοὺς πνευματικοὺς καὶ κλεῖστε τὰ αὐτιά σας στὶς φωνὲς τοῦ ὑλισμοῦ. Ἂν ἕνας καθηγητὴς προσβάλλῃ τὴν πίστι στὸ Χριστό, διαμαρτυρηθῆτε, ὑπερασπισθῆτε τὸ «ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα» (Φιλ. 2, 9)· τὸ νὰ σιωπήσετε εἶνε ἁμαρτία! Ὄχι, δὲν θὰ παίζουμε κρυφτούλι, ἂν θέλουμε νὰ θριαμβεύσῃ ἡ Ὀρθοδοξία. Σᾶς ὁρκίζω στὸ ὄνομα Ἰησοῦ Χριστοῦ, μὴν ἀφήσετε νὰ ὑβρίζεται ἐκεῖνος ποὺ εἶπε «Πᾶς ὅστις ὁμολογήσῃ ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς· ὅστις δ᾽ ἂν ἀρνήσηταί με ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ἀρνήσομαι αὐτὸν κἀγὼ ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς» (Ματθ. 10,32-33).

  4. Ἡ ἔρημος. Παράγοντες λοιπόν, ποὺ διαμόρφωσαν τὸν ἅγιο Γρηγόριο, ἦταν ἡ οἰκογένεια – πρὸ παντὸς ἡ μητέρα του, δεύτερον ἡ περιπέτεια στὸ πέλαγος, τρίτον ἡ φιλία μὲ τὸν Μέγα Βασίλειο, καὶ τέταρτον κάτι ποὺ θὰ γελάσουν μερικοί· ἡ ἔρημος! Ὕστερα ἀπὸ τόσες σπουδές (ἀστρονομία, ἰατρική, φυσική…), ἡ μεγάλη αὐτὴ διάνοια δὲν ἱκανοποιήθηκε, ἀλλ᾽ ἀνεχώρησε στὴν ἔρημο. Καὶ ἐκεῖ ἐπὶ ἀρκετὰ χρόνια μαζὶ μὲ τὸν Μέγα Βασίλειο ἀσκήθηκαν μὲ σκληραγωγία στὴ μελέτη τῶν Γραφῶν. Ἡ ἔρημος εἶνε τὸ σχολεῖο ποὺ τρέφει τὰ μεγάλα πνεύματα. Ἐκεῖ ἔζησε ὁ Μωυσῆς 40 χρόνια, στὸ ὄρος Χωρήβ· ἐκεῖ ὁ προφήτης Ἠλίας, στὸ Καρμήλιο ὄρος· ἐκεῖ ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Πρόδρομος καὶ βαπτιστής· ἐκεῖ ἐπὶ 40 ἡμέρες ἔμεινε καὶ ὁ Κύριός μας καὶ νίκησε τοὺς πειρασμούς. Ἡ ζωὴ στὴν ἔρημο ἀνυψώνει. Ἡ Ἐκκλησία μας ψάλλει· «Τοῖς ἐρημικοῖς ζωὴ μακαρία ἐστὶ θεϊκῷ ἔρωτι πτερουμένοις» (ἀναβ. πλ. α΄)· ἀπὸ τὴν ἔρημο ὁ δρόμος ὁδηγεῖ πρὸς τὸν οὐρανό.

Ἐὰν σήμερα, ἀδελφοί μου, ὑπάρχῃ λειψανδρία στὴν Ἐκκλησία (δὲν ὑπάρχουν πνευματικοὶ χαρισματοῦχοι, ἱεροκήρυκες ποὺ νὰ σείουν τοὺς ἄμβωνες, ἐπίσκοποι ποὺ ν᾽ ἀστράφτουν καὶ νὰ βροντοῦν, μεγάλοι πατέρες ὅπως στὴν ἀρχαία ἐποχή), αἰτία εἶνε ὅτι λείπει ἡ ἔρημος. Ὑπάρχει μόνο νόησις, σχολές, πανεπιστήμια, ἀλλὰ λείπει ἡ ἔρημος. Πρέπει νὰ ἐπανέλθουμε στὴν ἔρημο. Ἐὰν δὲν ἐπανέλθουμε στὴν ἔρημο, εἶνε ἀδύνατον ἡ Ἐκκλησία μας νὰ «ἀνθήσῃ ὡς κρίνον» (Ἠσ. 35,1).

(†) ἐπίσκοπου Φλωρίνης Αὐγουστῖνου Καντιώτη

 

Advertisement

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s